Jasper van Dijk: Verantwoordelijkheid door zeggenschap

Afgelopen zaterdag hebben een twaalftal cursisten hun twee-jarige SP Masterclass afgerond. Ter afsluiting moesten ze een toespraak houden voor een volle zaal over een relevant en tevens controversieel onderwerp. De toespraken staan de komende tijd één voor één ter discussie op dit log.

Jasper van Dijk – Verantwoordelijkheid door zeggenschap

Jasper van Dijk

Dit is een pleidooi tegen onverschilligheid. Onverschilligheid vanuit de overheid, maar ook van mensen en in het bijzonder jongeren. Daarvoor is een nieuw kabinet nodig. Voortzetting van het huidige beleid komt neer op een toename van de onverschilligheid. De afkeer van de politiek heeft een schrikbarende vorm aangenomen. Die wordt mede veroorzaakt door de mantra van de ‘eigen verantwoordelijkheid’, die door de regering wordt misbruikt om zelf geen verantwoordelijkheid te nemen. Maar gek genoeg geldt die mantra niet voor jongeren. Zij hoeven namelijk geen verantwoordelijkheid te nemen voor hun omgeving wat de onverschilligheid heeft verergerd. Maar daarover later meer.

Eigen verantwoordelijkheid is een prima uitgangspunt, mits de omstandigheden goed zijn. In een beschaving waarborgt de overheid dat mensen zich volwaardig kunnen ontplooien. Balkenende doet dat niet. Het getuigt van onverschilligheid als je verwacht dat mensen zichzelf moeten redden als er geen werk beschikbaar is en als de kosten voor levensonderhoud zo hoog zijn dat je naar een voedselbank moet. ‘Armoede is het moment dat het inkomen niet meer voldoende is om de vaste lasten zoals huur, energie en verzekeringen en de boodschappen te betalen’, schreef iemand. Die definitie is glashelder en daarmee wordt elke vergelijking met Afrika of met de jaren vijftig onzinnig. Je kunt gewoon berekenen voor wie dat geldt. Het is een groeiende groep mensen in een van de rijkste landen ter wereld.

Armoede is overbodig en kan worden opgelost. Zelfs mondiaal is er geld en voedsel genoeg om de wereldbevolking drie maal per dag te eten te geven. Dat dit niet gebeurt heeft te maken met een verdelingsprobleem. In een klas van twintig leerlingen hebben vijf leerlingen het eten van vijftien leerlingen. Maar ze weigeren het te delen omdat ze onverschillig zijn en geen binding voelen met de andere leerlingen. Binding leidt tot solidariteit en solidariteit leidt tot cohesie. Een samenleving zonder cohesie valt uit elkaar.

Hoe bestrijd je deze onverschilligheid en hoe zorg je voor solidariteit? Kan de politiek dat wel opleggen of is dat veel te pretentieus? Wat kan de politiek eigenlijk nog regelen? De economie gaat zijn eigen gang, die laat zich niets wijsmaken door Zalm of Balkenende. De globalisering eist zijn tol. Onlangs werd gesteld dat de politiek in de afgelopen twintig jaar feitelijk maar één ding heeft geregeld: dat de winkels op zondag open zijn. De rest is voortzetting van oud beleid in een nieuwe verpakking.

Dat is een akelig gegeven, want er zijn wezenlijke problemen die moeten worden aangepakt. Zoals de armoede, de vervreemding, de eenzaamheid en de verwaarlozing van de publieke ruimte. En de onverschilligheid waarmee dat gepaard gaat. Als de SP die onverschilligheid wil bestrijden, moet de partij met radicale voorstellen komen. Geen nieuwe onderwijsconcepten of discussies over normen en waarden, maar een concreet plan voor het herstel van betrokkenheid, om te beginnen bij jongeren.

Kinderen en jongeren bevinden zich volgens pedagoog Micha de Winter in een ‘Jeugdland’. Daarmee wordt bedoeld dat zij in een eigen werkelijkheid leven, omdat ze totaal worden afgeschermd van de wereld van volwassenen. Ze hebben nauwelijks enige zeggenschap over hun leven. Thuis niet, in de buitenwereld niet en ook niet op school. Thuis wordt vrijwel alles door de ouders voorgeschreven. In de buitenwereld maken kinderen geen deel uit van het arbeidsproces. En in het onderwijs is een schijnwereld gecreëerd, met scholen waarin leerlingen opdrachten uitvoeren die bedacht zijn door leraren. Zodoende hoeven kinderen minstens zestien jaar niets te doen dat er echt toe doet. Hun leven is gereguleerd, zonder dat zij daar zelf substantieel invloed op uitoefenen. Daarom spreekt De Winter van Jeugdland, als ware het een andere planeet.

Wie niet deelneemt aan de samenleving, raakt er ook niet bij betrokken. In het beste geval laat het je koud, in het slechtste geval wordt het je vijand. Kortom, jongeren moeten dat Jeugdland verlaten en betrokken worden bij de maatschappij. Dit is het voorstel. Laat jongeren deelnemen aan de samenleving door middel van verantwoordelijkheid en zeggenschap over de omgeving. Over de buurt, de school, de sportclub, de bibliotheek, de wijkcentra et cetera.

Neem de school. Laat leerlingen zelf het gebouw onderhouden en schoonhouden. Laat hen – in samenspraak met de leraren – orde houden in en rondom het schoolgebouw. Maak gezamenlijke afspraken over overtredingen en los conflicten op aan de hand van eenvoudige democratische spelregels. Eventuele straffen worden consequent toegepast. Geef probleemjongeren intensieve begeleiding, ook met behulp van oudere leerlingen. Maak ze niet passief door repressie en praat ze geen slachtoffercomplex aan. Geef overzichtelijke taken en verantwoordelijkheden, onder intensieve begeleiding.

Dan de buurt. In elke wijk wordt een groep jongeren verantwoordelijk gemaakt voor de gang van zaken. Zij inventariseren wat er leeft en wat voor zorgbehoeftes er zijn. Ze gaan dagelijks op bezoek bij alleenstaanden en bij ouderen. Ze doen klussen in huis onder begeleiding van vaklieden. Ze halen boodschappen en helpen ouderen met hun verzorging. Ieder huishouden krijgt een computer met een ‘wijkprogramma’ waarin vragen en suggesties worden uitgewisseld. Elke maand is er een inloopbijeenkomst waar ervaringen worden gedeeld. Daar waar het misgaat wordt de begeleiding geïntensiveerd.

Bedrijven in de buurt, nemen jongeren vanaf twaalf jaar in deeltijd in dienst. Lichte werkzaamheden worden in overleg met betrokkenen gedaan. Naarmate de werkervaring toeneemt, kunnen zwaardere werkzaamheden worden verricht. Publieke dienstverleners doen hetzelfde. Zorginstellingen, buurthuizen, onderhoudsdiensten, ze betrekken jongeren bij het werk. Eerst als stage, maar al snel ook als deelnemer.

Participatie op buurtniveau maakt een eind aan de vereenzaming en de onverschilligheid onder de mensen. Zonder maatregelen wordt dat alleen maar erger. Veel mensen zeggen het niet, maar ze snakken naar contact. Dat proces wordt gestopt door jongeren verantwoordelijkheid en zeggenschap te geven. Iedereen profiteert van de nieuwe aanpak, door de grotere zorg voor de omgeving en de verbeterde contacten. De overheid voorziet in de randvoorwaarden. Faciliteiten zijn ruimschoots voorhanden en er zijn uitstekend opgeleide begeleiders. De financiering is geen probleem, vanwege de enorme besparingen die worden gedaan. Uitgaven aan justitie, politie, welzijn, zorg en onderhoud nemen aanzienlijk af, omdat mensen bij elkaar terecht kunnen in plaats van bij een anonieme en bureaucratische overheid. Dat zal veel politici aanspreken, laten we dus maar eens beginnen.

Opties voor delen:
  • NuJIJ
  • eKudos
  • del.icio.us
  • Digg
  • Google Bookmarks
  • email

zaterdag 21 januari 2006 :: 15.01 uur

19 Comments

19 reacties

  1. We hebben rechten en plichten, laten we eerst de prioriteiten regelen.

    En nee dat is dus niet economische groei of een andere slavernij, waarmee de overheid verdeel en heers speelt met de samenleving.

    Belangrijk is dat iedereen mag meedoen, iets wat vandaag onderdaad niet het geval is.

    Hoe kunnen we nog spreken van ‘democratie’, wanneer we dit uitgangspunt ieder dag met de grond gelijk maken onder het mom van economische efficiëntie.

    Economisch fascisme als maatschappelijk uitgangspunt, de wetenschappelijke schizofrenie/hypocrisie ten top.

    Reactie door Peter Hoopman — zaterdag 21 januari 2006 @ 15.06 uur

  2. Het probleem is dat de regering zit te wroeten op de verkeerde niveau’s. (volgens de theorie van Maslov)

    De regering “herziet” alle voorwaarden die vallen (voor een groot deel van de bevolking) onder de tweede catagorie van de piramide van Maslov. Deze gaat over veiligheid.
    enerige, zorg, wonen e.d. vallen allemaal in deze katagorie.

    Mensen reageren nu in paniek, want hun gevoel voor veiligheid komt in gedrang.
    De bovenliggenden catagorieen (sociale ,ego, zelfactualiserings behoefte) komen helaas niet aan de orde als een onderliggende catagorie niet wordt vervuld.

    Dus is het idioot om Nedelanders zo doorelkaar te schudden dat hun veiligheidsbehoefte totaal niet vervuld wordt, maar wel liggen zeiken over de wenselijkeheid van de bovenliggende gebieden. De sociale geboefte wordt steeds minder, omdat mensen terugvallen in een incomplete veiligheidsbehoefte, veroorzaakt door het brakke regeringsbeleid. Dit uit zich in intolerantie, hufterigheid enz.

    Mensen zetten alles in het werkt om de veiligheid te repareren. Helaas werkt de overheid absuluut niet mee dus hang het grootste gedeelte van Nederland vast in de tweede catagorie van Maslow.

    Als ik dit vergelijk met tien jaar geleden is de hele maatschappij teruggeworpen volgens deze schaal.
    We bevonden ons voornamelijk in de sociale, ego en zelfontplooings behoefte, en dat wat de reden dat Nederland zo fijn eplaats om te leven was.

    Nu zijn we teruggeworpen in de veiligheids behoeften, en sommige pechvolgels in de fysiologische behoeften (wordt gelukkig voorzien van de voedselbanken).

    Logisch dat mensen zich afkeren tegen te politiek. Jammer dat dit niet terugkomt in de NOVA peilingen

    Reactie door alexander — zaterdag 21 januari 2006 @ 15.35 uur

  3. Ik lees niets over de oorzaak van onverschilligheid bij jongeren. Als ik jong was, zou ik ook denken: zoek het maar uit met je Haagse zakkenvullers, ik trek m’n eigen plan wel. Wanneer er legaal gestolen en afgeperst kan worden zijn de bedrijven het die dat het eerste doen. Een individu kan brommen. Het zijn de multinationals die de Haagse politiek in hun zak hebben.

    En ik mis dat de feitelijke vertaling van ‘eigen verrantwoordelijkheid’ – volgens het kabinet – ‘de eigen broek ophouden’ is. Met verantwoordelijkheid heeft het mijns inziens helemaal niets te maken, alleen maar met geld. Net als het de term ‘normen en waarden’: in praktijk is het niets, het betekent niets en het zal nooit iets worden ook.

    Dus: eerst doorprikken, ontmaskeren en ontmantelen, daarna pas opbouwen.

    Verder vind ik het een heel goede voordracht, en zie ik Jasper wel (graag) in de politiek.

    Reactie door Sonja — zaterdag 21 januari 2006 @ 17.08 uur

  4. Ongefundeerd artikel dat natuurlijk lekker makkelijk scoort binnen de doelgroep. Zelden zo´n hoop nonsens in een stuk tekst bij elkaar gezien.

    Quote: “Bedrijven in de buurt, nemen jongeren vanaf twaalf jaar in deeltijd in dienst.”

    In Hilversum zit Nike. Die zoeken nog goedkope krachten om voetballen in elkaar te naaien.

    Groeten,

    Reactie door Enrico — zaterdag 21 januari 2006 @ 17.20 uur

  5. Ik ben zeker niet teleurgesteld in de meeste plaatsers uit deze SP-Masterclass.
    Voor de toekomst is er ook bij de SP durf nodig en innovatie.
    Zo zie ik uiteindelijk de ideale regeringsvorm in een coalitie tussen een meer socialer VVD en een iets liberalere SP.
    De kunst blijft echter voor beide partijen om deze echt wel mogelijke synergie te vinden.

    Reactie door Tim.ondernemer — zaterdag 21 januari 2006 @ 17.43 uur

  6. Wat ik wel heb gemist vanuit deze SP-Masterclass is een nieuw denken over het omgaan met onze ontwikkelingsgelden.
    Zelf ben ik een groot voorstander van het terugdringen van versnippering.
    Het liefste zou ik zien dat Nederland, maar eigenlijk natuurlijk elke Westerse staat, overging tot het adobteren van landen die dit duidelijk nodig hebben.
    Het voert te ver om alle voordelen hier te plaatsen maar dit lijkt me evident.

    Wat is de mening hierover bij deze nieuwe (junior) SP-denktank?

    Reactie door Tim.ondernemer — zaterdag 21 januari 2006 @ 17.53 uur

  7. @2 Hee een medestander ,ik heb in de jaren 80 Maslov gehad met sociologie, en vond zijn stellingen toen al heel boeiend.
    Kan hierin helemaal met je meegaan Alexander.
    De stelselmatige ontkenning van de behoefte van de mens naar zekerheid, gooit ons terug naar een strijd om primaire levens behoeftes, waarin geen plaats is voor hogere ethische normen, maar slechts platte onderlinge concurrentie.

    Reactie door Toergenjev — zaterdag 21 januari 2006 @ 18.00 uur

  8. Toch zijn gelukkig niet alle jongeren onverschillig:

    “Emmer leerlingen massaal in opstand tegen ontslag leraar”
    http://www.dvhn.nl/nieuws/noorden/article229281.ece

    Reactie door Dostojevski — zaterdag 21 januari 2006 @ 18.17 uur

  9. @Jasper van Dijk, ik vind het een netjes geschreven stuk, mijn beeld van jongeren is echter een heel andere dan die van u.
    Tieners weten prima hoe de wereld in elkaar steekt, uiteraard zijn jonge tieners minder met politiek in de weer, zij zijn in het stadium van zelfontwikkeling en waar zij staan in de maatschappij, daar hebben ze bewegings vrijheid voor nodig en niet allerlei plichten voor de maatschappij.
    Kinderen mogen al zo weinig kind zijn laat ze toch, al dat gerommel in leerland doet ze ook geen goed.
    Meer aandacht voor politiek in b.v.maatschappijleer of geschiedenis zou ik wel toejuigen!

    Reactie door Sabineke van Schie-Pleines — zaterdag 21 januari 2006 @ 21.10 uur

  10. Ik heb jarenlang in Jeugdland geleefd, en inderdaad, ik werd er onverschillig van. Het heeft geleid tot vervreemding. De jeugd bij de lurven pakken en ze met hun beide benen in de wereld te zetten lijkt me een geweldige zet.
    Wel ben ik bang dat veel volwassenen ook gewoon in Kantoorland of Fabriekland leven, en van dezelfde onverschilligheid last hebben. Wat dat betreft is ook daar een wereld te winnen.

    Wat ik extra interessant vind aan het idee is dat het een hele mooie symbiose is tussen georganiseerde solidariteit en spontane solidariteit. Door de solidariteit op deze manier te organiseren bevorder je de spontane solidariteit, in plaats van hem overbodig te maken.
    Uiteindelijk gaat het gewoon om de kleinschaligheid, de menselijke maat, een overzichtelijke leefwereld. Dat voorkomt ook die vervreemding.

    Reactie door Freek — zaterdag 21 januari 2006 @ 22.14 uur

  11. Hee Tim.ondernemer, is het adopteren van ontwikkelingslanden een nieuwe, moderne vorm van kolonisatie?

    Reactie door mariken — zondag 22 januari 2006 @ 12.21 uur

  12. He Jasper, volgens mij moeten we om de tafel. Dat wat ik bepleitte in mijn speech
    gaat lijnrecht tegen jouw voorstel van werken op 12 jarige leeftijd in. Ik voorzie inderdaad het probleem wat Enrico (4) geeft is wel aanwezig. Maar als we nu van werken bij bedrijven vrijwilligers werk bij pulbieke instellingen van maken? Bereiken we dan niet veel meer?

    Trouwens, de stelling dat de jeugd onverschillig is deel ik niet. Sommigen, ja, maar er zijn ook zeker veel betrokken jongeren. En inderdaad, die hebben te weinig zeggenschap. Daar ga ik dan weer geheel in mee.

    Groet, Renske

    Reactie door Renske — zondag 22 januari 2006 @ 13.38 uur

  13. @12, Renske, vond jouw stukje juist zo vreselijk goed, juist in het kader van kind kunnen zijn en je zo wijd mogelijk kunnen ontplooien, niet toegeven wat mij betreft.Prestatiedruk op kinderen van ouders is vaak al ernstig genoeg, laten we daar als maatschappij alsjeblieft geen schepje boven op doen!

    Reactie door Sabineke van Schie-Pleines — zondag 22 januari 2006 @ 14.52 uur

  14. goede toespraak!
    de scholen waar je het over hebt zijn er al, iederwijs heet dat, daar wordt democratisch overlegd, hebben de kinderen medezeggenschap en solidariteit is daar geen vies woord. [etc. zie iederwijs.nl]
    helaas is het niet te betalen [200 euro per maand] dus moet ons kind nog even wachten tot de regering het nut van deze scholen gaat inzien, misschien iets voor de sp?

    Reactie door ingeborg — zondag 22 januari 2006 @ 19.19 uur

  15. @14,Ingeborg, inspectie is niet zo tevreden en houdt ze nauwlettend in de gaten en heeft al gedreigd met sluiting!
    Persoonlijk denk ik dat ze ietwat te ver zijn doorgeschoten en zijn niet alle kinderen geschikt voor deze methode!

    Reactie door Sabineke van Schie-Pleines — maandag 23 januari 2006 @ 1.03 uur

  16. ja, ik weet het, de angst voor verandering is groot. Gooi die idealen maar weer de prullebak in ;-) .
    Natuurlijk is het moeilijk om het roer zo om te gooien en zijn er problemen bij het opstarten van een nieuw concept.
    Je hebt natuurlijk competente mensen nodig die zich hiermee bezig houden, nu zijn het idealisten die alles anders willen.
    Ik ben persoonlijk altijd erg blij met mensen die alles anders willen en dan een beetje ‘doorschieten’, anders verandert er helemaal niets…

    Reactie door ingeborg — maandag 23 januari 2006 @ 10.04 uur

  17. @Ingeborg, ik ben persoonlijk helemaal niet bang voor verandering, echter gezien de tweede fase ellende en wat DAT voor mijn kinderen heeft gedaan en doet, ben ik erg voorzichtig met de wens dat kinderen speelbal zijn van een enthousiast plan!!

    Reactie door Sabineke van Schie-Pleines — maandag 23 januari 2006 @ 10.22 uur

  18. Bedankt voor de reacties! Laat ik beginnen te zeggen dat natuurlijk niet alle jongeren onverschillig zijn. Anders zou er ook geen ROOD bestaan, of andere jongerenorganisaties met een maatschappelijke betrokkenheid. Het gaat mij veeleer om het idee van participatie als middel om betrokkenheid te scheppen. Als SP-er geloof ik in democratie van onderop. Hoe meer je dingen van bovenaf regelt, hoe meer passiviteit je kweekt. Dat geldt niet alleen voor Jeugdland (met onderwijs etc.), dat geldt ook voor arbeid. Als het werk volledig van bovenaf is uitgestippeld, valt er weinig lol aan te beleven. Zeker in grote bedrijven hebben mensen nauwelijks zeggenschap over hun eigen werkinvulling. Inspraak van onderop zou veel beter geregeld moeten zijn.

    Juist in een tijd van globalisering is participatie en betrokkenheid bij je directe omgeving belangrijk. Daarom mijn pleidooi voor jongeren die zeggenschap en verantwoordelijkheid over hun eigen buurt krijgen. Plat gezegd: ik vermoed dat een jongere minder behoefte heeft om een bushokje kapot te maken als hij het zelf heeft gemaakt. Dat is de essentie.

    Dan over deelname aan het bedrijfsleven, want dat zien mensen als een poging om de kinderarbeid opnieuw in te voeren. Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Hier gaat het om het idee dat ook de scheiding tussen werk en jeugdland te ver is doorgeschoten. Als jongeren meehelpen met het onderhoud in de buurt, dan kan dat ook voor een bedrijf zijn. Het idee van Renske om jongeren vrijwillig mee te laten draaien in de publieke sector is ook een prima voorstel. De SP pleit al heel lang voor een maatschappelijke stage. Daarbij kunnen leerlingen een langere periode meedraaien met een maatschappelijke organisatie, in de zorg, buurtwerk, onderhoud, etc.

    Jongeren mogen nooit misbruikt worden als goedkope arbeidskrachten. In mijn ideale samenleving zijn alle bedrijven dan ook maatschappelijk verantwoord; ze betrekken iedereen bij de werkzaamheden en ze zijn betrokken bij de omgeving. Een bedrijf is geen winstmachine, het is een sociale onderneming, waar gezamenlijk wordt gewerkt aan een betere omgeving.

    Met de nieuwe technologie aan de ene kant (internet etc.) en de behoefte aan kleinschaligheid als gevolg van globalisering aan de andere kant, is het goed mogelijk om mensen veel meer bij elkaar te betrekken. De uitwerking is een proces, waarmee oneindig geëxperimenteerd kan worden. Mijn artikel is daartoe een aanzet.

    Groetjes,
    Jasper

    Reactie door Jasper — zaterdag 28 januari 2006 @ 0.18 uur

  19. world cup 2006…

    demise,duplex,scheduled unlinking disablers odds http://www.sport-betting-site.com/ invoicing.bet http://bet.get-sport-betting.com/

    Trackback door world cup 2006 — zaterdag 20 mei 2006 @ 13.23 uur