Grenzen aan keuze

Een paper van TNO behandelt de CAO à la carte. Sinds tien jaar kunnen werknemers keuze maken in arbeidsvoorwaarden. Voorbeelden zijn een werknemer die een bonus inlevert voor een extra vrije dag ,een werknemer die atv-dagen verkoopt in ruil voor extra salaris of pensioen of een werknemer die overwerkuren spaart voor een sabbatical leave.

De levensloopregeling is de laatste in een rij van strategische keuzes die een werknemer kan maken. De belangstelling was – mede door de gebrekkige opzet – laag. Onwennigheid of is de grens voor keuzevrijheid bereikt? TNO stelt het laatste. In hun conclusie (PDF) komen ze tot het volgende oordeel:

We hebben tien jaar ervaring met cao à la carte. Deelname is beperkt, vooral onder werknemers met een lage opleiding, een laag inkomen en een (kleine) deeltijdbaan. Veel gekozen doelen zijn eenvoudige, kortetermijndoelen met een direct persoonlijk nut (extra salaris, pc, extra vrije dagen). Is dat erg? Nee zeker niet, maar het zegt wat over de grenzen aan keuzemogelijkheden. Hurenkamp en Kreemer (Hurenkamp & Kreemer, 2005) stellen dat de Nederlandse burger in toenemende mate tekenen vertoont van keuzevermoeidheid en keuze-ergernis. Politici en beleidsmakers dwingen mensen het vrijekeuzeparadigma op in nutsvoorzieningen, zorgverzekering en arbeidsvoorwaarden (levensloopregeling). Enquêtes lijken deze bewering te staven. Driekwart van de Nederlanders is keuzemoe, de helft zegt geen tijd te hebben voor ingewikkelde keuzes en de afwegingen die deze vereisen en ruim de helft van de burgers is bang een verkeerde keuze te maken (Hendrickx & De Koning, 2005).

Nu kunnen we dat afdoen als luiheid, maar onderzoek naar keuzeprocessen wijst op iets anders. Zo vervangt Prast de term homo-economicus door homo-emotionomicus, vooral als het complexere keuzes op de lange termijn betreft (Prast, 2005). Anderen spreken van de ‘power of default’: als de grens van de opnamecapaciteit voor informatie en voor het overzien van gevolgen van keuzes (vooralop langere termijn) bereikt wordt, kiezen individuen voor een standaardkeuze. Met de toename van keuzemogelijkheden neemt ook het risico van een verkeerde keus toe, mensen kiezen er dan voor om niet te kiezen (Delsen et al, 2005; Clausen & Koch, 2002; Iyengar & Lepper, 2000).

De regering ziet de levensloopregeling als opmaat om de risico’s weer terug te geven aan de burgers. TNO geeft aan dat kleine, kortdurende risico’s nog wel op de werknemer zijn af te wentelen, maar dat het maar de vraag is of grote risico’s menselijkerwijs op het individu kunnen worden afgewenteld. Er zijn grenzen aan de mogelijkheden om de keuzes en risico’s bij werknemers en de burger te leggen, aldus de auteurs.

Opties voor delen:
  • NuJIJ
  • eKudos
  • del.icio.us
  • Digg
  • Google Bookmarks
  • email

maandag 28 augustus 2006 :: 12.53 uur

12 Comments

12 reacties

  1. Zo en dan gaan we nu voor onze eigen ziekte periode sparen onze eigen uitkering sparen, onze eigen WAO sparen kiest u maar gratis grabbelen. Men denkt zeker dat men kapitalen hier verdient om dit allemaal te bewerkstelligen.

    Reactie door Pool — maandag 28 augustus 2006 @ 14.50 uur

  2. Als je het mij vraagt, is die levensloop regeling een doekje voor het bloeden.
    Tenslotte draait Jan met de Pet ermee aan het langste end.
    Wanneer men mij lastig valt met keuzen over verandering van krant/telefoon of andersinds, is dat een uitgemaakte zaak.
    Daar hoef ik geen TV spotjes voor te zien om overtuigd te raken.

    Reactie door Ouwe Dirk — maandag 28 augustus 2006 @ 14.58 uur

  3. Ik denk dat wel degelijk meespeelt dat je er als gewone werknemer geen ene rotmoer aan hebt. Je kunt wel sparen voor een sabatical (waarvan eigenlijk als je alle centen nodig hebt), maar je werkgever gaat je dat jaar vrij echt niet geven, zo wel, dan is jouw baan gewoon weg na een jaar. Niemand is zo dom om die keuze te maken.
    De processen zoals beschreven mbt. keuzemoeheid en angst voor foute keuzes zijn al ruimschoots gedocumenteerd in de psychologie; daar hadden ze wel iets eerder rekening mee kunnen houden. Maar nee hoor, psychologie is geen exacte wetenschap en te geitenwollen sokken, met volgt liever de economische wetenschap, zonder te begrijpen hoezeer de psychologie hiermee verweven is.

    Reactie door kaatje — maandag 28 augustus 2006 @ 16.02 uur

  4. Als mensen verantwoordelijkheid zijn voor hun eigen leven, waarom moet er dan wettelijk iets over een levensloopregeling worden vastgelegd?

    Reactie door Wilbert — maandag 28 augustus 2006 @ 16.24 uur

  5. correctie: zonder “…heid” achter “verantwoordelijk…”. natuurlijk. Sorry, als ik hiermee de nummering door elkaar gooi.

    Reactie door Wilbert — maandag 28 augustus 2006 @ 17.10 uur

  6. Was het maar mogelijk voor de “gewone man m/v” om zelf te kunnen bepalen welke verzekeringen hij/zij afsluit. In het geval van de WAO/WIA zou het veel beter zijn.

    De AOV verzekeringen die ondernemers afsluiten zijn in de meeste gevallen veel beter dan de WAO/WIA, daar zit bijvoorbeeld nog steeds de beroepsarbeidsongeschiktheid in.

    Dat geld ook voor vroegpensioenen, al waren de regelingen die de verschillende pensioenfondsen aanboden goed. De Levensloopregeling is een wassen neus waar je geen reet aan hebt, afschaffen en de vroegpensioenmogelijkheid weer mogelijk maken.

    Reactie door stephan — maandag 28 augustus 2006 @ 17.19 uur

  7. Juist dat stuk keuze vrijheid moet behouden blijven.
    Men kiest eenvoudig voor een stuk vast en variabel loon in de vorm van spaarloon,uitbetalen atv dagen,een fiets en meer doelen.
    Menig werknemer zit niet te wachten op bemoeizieke onderzoekers of politici met een politiek ei moet leggen.
    De levensloop regeling om eerder te stoppen met werken is voor de modale werknemer is dus niet te betalen, en alleen de hogere inkomens plukken hier de fiscale voordelen van.
    Het werd zo mooi voorgesteld de lagere inkomens konden sabattical houden of een maand extra met vakantie en de hogere inkomens konden 5 jaar eerder stoppen met werken.

    Reactie door volly — maandag 28 augustus 2006 @ 17.49 uur

  8. Al dat gespaar in levensloop en pensioenregelingen heeft voornamelijk als doel dat de banken kort laagrentend geld kunnen uitzetten tegen hoger kapitaalmarkt rente geld.Dus de banken,durfkaptalisten,projectontwikkelaars etc.proberen aan goedkoop gespaard geld te komen om grote winsten te genereren.
    Op het einde van de rit krijgt de spaarder of pensioengerechtigde een uitkering welke een forse koopkrachtaderlating heeft ondergaan,het is daarbij te hopen er geen wetje komt om e.e.a. fiscaal zwaarder te gaan belasten.

    Reactie door Maan arkenbosch — maandag 28 augustus 2006 @ 20.06 uur

  9. Geweldig al die keuzemogelijkheden en dat zelf ‘shoppen’! Persoonlijk ben ik na het nieuwe zorgstelsel ook behoorlijk keuzemoe. Ik krijg er het ononderdrukbare gevoel bij dat het slechts kiezen is uit hóe je genaait wilt worden; immers, zij die steun kunnen gebruiken, gaan er netto steeds op achteruit…

    Reactie door J3roen — maandag 28 augustus 2006 @ 22.44 uur

  10. De keuzes die links en rechts geboden worden zijn een wassen neus. Je bent drie avonden de voors en de tegens aan het uitpluizen voor 10 euro rendement. Het gaat allemaal nergens over. Keuzes maken over iets dat langer dan vier jaar weg is heeft al helemaal geen nut vanwege een onbetrouwbaar Den Haag.

    Reactie door Teun — dinsdag 29 augustus 2006 @ 1.47 uur

  11. Waarom wordt er niet vermeld dat er gewoonweg te veel haken en ogen zijn en dat de gevolgen op de lange termijn veeeeel te vaak niet duidelijk genoeg zijn..om maar niet te spreken van het bedrog met als doel mensen geld af te troggelen…keuzemoehied..neee! gebrek aan eerlijkheid

    Reactie door cynthia — dinsdag 29 augustus 2006 @ 11.38 uur

  12. De Nederlandse economie is bijzonder energie-intensief. Het hoge energiegebruik concentreert zich in een paar sectoren, zoals de glastuinbouw, de petrochemische industrie en de papierproductie. Regelmatig gaan er stemmen op om deze energieslurpers aan banden te leggen of ze te weren. De industrie zelf werkt voortdurend aan oplossingen om een efficiënter energiegebruik te realiseren. Een beleid dat zijn vruchten begint af te werpen. Maar het imago blijft pover. De komende tien jaar moet de energie-efficiency verder omhoog. Om alles betaalbaar te houden zal er toch meer innovatie moeten komen.Een belangrijke energiedrager is steenkool,welke ontdaan van zwavel en andere verontreinigingen goed als energiedrager kan functioneren alsook aardwarmte in diepe lagen.Het bevestigen van windmolen-vliegers op grote hoogte,waar altijd contenu en veel wind is,met een electra koord is ook een goekope oplossing.Verder moeten wij bereid zijn niet midden in de winter tomaten,sla of andere zomergroenten te eten.Dat zijn energieslurpers in de winter.Dus wintergroenten in de kas.De papier consumtie kan aanzienlijk minder worden door meer digitale opslag, bij versturing een vel 2 zijdig gebruiken met kleinere lettertjes.Bij ondertekening samen met de pas een geheime digitale code als ondertekening toegepast te worden,precies zoals bij een bankpasje of een digitale irisscan .In plaats van karton meer opvouwbare, herbruikbare kratten.Veel producten kunnen voor reparatie,i.p.v.weggooien in aanmerking komen.Je kunt de klant beter de winkel in krijgen door een (klein) cadootje te geven dan met vervelende milieu verontreinigende kostbare reclame dit te doen.Belangrijk is dat grootschalige bedrijven in stukjes over het land verspreid in kleine units gaan werken,dan bespaar je op transportkosten.De trein moet in daluren goedkoper en op ieder station vracht meenemen door lege stoelen neer te klappen,zo ook de lijnbussen.Meer kleinschalige warmte-kracht koppeling,zodat afvalwarmte dichtbij, weinig transport behoeft.Vooral energievreters zoals glaspotten,metalen,plastics etc dienen genormaliseerd te worden teneinde hergebruik mogelijk te maken.
    Als wij het nu niet doen wordt het straks onvermijdelijk,maar dan zijn wij intussen wel heel wat energie extra kwijt met meer verontreiniging.

    Reactie door Maan arkenbosch — woensdag 30 augustus 2006 @ 19.15 uur