VN, 1 oktober 2005

Interview Vrij Nederland, 1 oktober 2005
door Emile Fallaux en Frank Groothuis

‘Bos kan het niet alleen’

Dit kabinet liegt, zegt SP-voorman Jan Marijnissen. ‘Over de stand van de economie, hun wens om mensen langer te laten werken. Ach, over zoveel.’ Tijd voor een links akkoord. Ook in het belang van de PvdA-kiezers. ‘Als Bos de strijd alleen gaat voeren, krijgt hij het moeilijk.’

Het is vrijdagmiddag. Jan Marijnissen heeft de nacht doorgebracht in Den Haag, waar nog geen twaalf uur eerder de algemene beschouwingen zijn afgelopen. Nu rijdt hij naar huis en af en toe vragen we of hij alstublieft de handen aan het stuur wil houden, want de opwinding en verontwaardiging denderen door de wagen.

Over Jan Peter Balkenende gaat het natuurlijk en ‘zijn pose van zelfvertrouwen’, terwijl de peilingen zo desastreus zijn. ‘Nog twee jaar moeten we toekijken hoe die slachtpartij doorgaat. Wat voor effect gaat dat hebben op de Nederlandse samenleving? Op het vertrouwen in de politiek, op de hoop op een goeie toekomst?’ En over Wouter Bos hebben we het vanzelfsprekend ook. Bos, die ‘eindelijk eens flink uithaalde’ naar Balkenende en zijn CDA. Maar tegelijkertijd geen enkele handreiking deed naar de beide bondgenoten ter linkerzijde, GroenLinks en de SP, om samen tegen dit kabinet ten strijde te trekken. ‘Hij laat het open. Terwijl we nu de kans hebben om een alternatief neer te zetten. Daar zien de mensen naar uit!’

Niet dat Jan Marijnissen naïef is, dat hij verwachtte dat Wouter Bos plotseling over de brug zou komen. Dat was een paar dagen eerder al gebleken, vlak voor prinsjesdag, toen we hem spraken in zijn favoriete Griekse restaurant, vlak bij het Haagse Plein. De wijn vloeide en de krachttermen gingen, als in elk gesprek met de SP-leider, in gestrekte draf over tafel. Maar plots sloeg hij met zijn vuist op het blad, zodat de borden rinkelden: ‘Waarom zou Wouter Bos niet de speciale inbreng en positie van de SP kunnen respecteren? En die van GroenLinks? Waarom kunnen CDA en VVD wel met elkaar samenwerken in een kabinet? Nota bene de Partij van de Arbeid onder Kok werkte samen met de VVD. Waarom kon dat wel? En met de SP zou het niet kunnen?’

De absolute noodzaak van een linkse greep naar de macht is het leidende thema in onze gesprekken met Marijnissen, aan het begin van weer een politiek seizoen, het elfde sinds de entree van de Socialistische Partij in de Tweede Kamer. Van een actiepartij op buurt- en bedrijfsniveau, geschoeid op marxistisch-leninistische leest, is de SP geëvolueerd naar een beweging met een vaste parlementaire basis. Ruim veertigduizend leden en nog steeds groeiende. Onbetwiste leider: Marijnissen. Het afgelopen jaar herhaaldelijk aangevallen in meer en minder serieuze publicaties, omdat hij intern een dictator en manipulator zou zijn. ‘Zonder bewijzen,’ beweert Marijnissen met een zucht van ergernis. Als hij bijna routineus ingaat op een aantal aantijgingen, blijkt in elk geval dat hij de touwtjes nog steeds strak in handen heeft. Is het niet raar dat hij zowel fractievoorzitter als partijvoorzitter is, waardoor interne kritiek nooit tot wasdom kan komen? Nee, meent Marijnissen: ‘Waarom zou je energie steken in het organiseren van oppositie in je eigen organisatie?’ Waarom kent de kamerfractie van de SP niet, zoals alle andere partijen, een vice-fractievoorzitter? ‘Kijk, als ik onder de tram kom, moet de partij onbelast kunnen afwegen wie mijn opvolger wordt. Als je een vice-fractievoorzitter aanwijst, zit je daar al snel een paar jaar aan vast.’ En dat zijn strakke bewind geen enkele ruimte biedt voor de ontplooiing van mogelijke opvolgers, is ook onzin. ‘Ik heb vanaf het begin tegen mezelf gezegd: de partij kan niet ergens in de spelonken van de samenleving naar een opvolger van mij moeten zoeken. Er zijn kandidaten. Er is een aantal mensen dat het morgen zou kunnen overnemen.’

Explicieter zal Jan Marijnissen niet worden op dit vlak. ‘Op het moment dat ik over dat soort dingen praat, ben ik weg. Dat ben ik nog lang niet van plan. Neem van mij aan dat ik me omring met mensen die het partijbelang laten prevaleren boven het behagen van Jan Marijnissen. Ik heb de afgelopen maanden met veel mensen gesproken en iedereen vindt dat ik moet blijven, als ik het kan en wil. In 2007 sta ik er dus. Daarna zien we wel verder.’

In een permanente stroom van uitroeptekens komen tijdens onze gesprekken de beleidsdaden van het kabinet Balkenende langs. Het ‘idiote’ nieuwe zorgstelsel, de antiterreurmaatregelen die te ver doorschieten, het Openbaar Ministerie dat keer op keer faalt, of het nu bij terreurprocessen is, de Puttense moordzaak of de zaak tegen Cees B. Fout op fout, en vervolgens een verantwoordingsproces dat alleen maar leidt tot hilariteit en verontwaardiging. ‘Waar het aan scheelt in Nederland is een fatsoenlijke institutionele moraal. Een dominante moraal binnen overheidsinstellingen, die keer op keer wordt herbevestigd en onderhouden.’ Wat niet gebeurt, dus. ‘Nee. Er heerst niksigheid, nihilisme. De publieke sector is in zijn institutionele moraal al zo geërodeerd, dat beroepseer, beroepsautonomie en integriteit totaal geen rol meer spelen. Dat is een van de oorzaken van het gigantische wantrouwen tegen instituties, tegen de politiek, tegen de regering. Cynisme, frustratie en woede, wie je ook spreekt. Het gist van alle kanten.’

Het zal niet verbazen dat Marijnissen daar wat aan wil doen. Ondanks alles gelooft hij in de kracht van de politiek. ‘Ik geloof in de maakbaarheid. Zij het met mate. We kunnen in de politiek mensen niet gelukkig maken. Maar we kunnen wel de omstandigheden zodanig maken dat mensen met maximale kans op succes dat geluk kunnen najagen. Het heeft ook met moraliteit te maken en ik vind dat mensen in leidinggevende functies daarop kunnen worden aangesproken. Ze moeten niet liegen, zoals dit kabinet wel geregeld doet. Over de stand van de economie, hun wens om mensen langer te laten werken. Ach, over zoveel.’

De SP moet dus aan de macht, met GroenLinks en de Partij van de Arbeid. Maar wie gaat Wouter Bos zeggen dat hij na de verkiezingen niet toch met het CDA een nieuwe regering moet vormen?

‘Ik. Maar belangrijker: er zijn steeds meer PvdA’ers die het hem zeggen. Zij spreken mij ook aan. En vertegenwoordigers van onze drie partijen praten al in een soort Des Indes-beraad met elkaar. Kijk, ik heb een heel simpel argument: de PvdA kan van haar programma meer met ons uitvoeren dan met het CDA of de VVD. Het is in het belang van de PvdA-kiezers. En het grappige is dat die linkse coalitie al jaren de meest populaire in Nederland is. Maurice de Hond peilt dat vijfentwintig procent van de mensen die coalitie wil.’

Bos gaat dat niet doen. In een linkse regering wordt hij de meest rechtse van het stel.

‘Dat is hij nu ook. Hoeveel mensen zeggen niet: Wouter, wees eens wat uitdrukkelijker. Wouter, kies eens wat meer. Maar je hoeft niet te speculeren over wie er het meest dreigt in te leveren als zo’n kabinet er komt. Daar is niets zinnigs over te denken.’

We kunnen ons voorstellen dat u hier politiek voor strijdt. Maar u gelooft toch niet echt dat het gebeurt?

‘Laat ik het zo zeggen: in mijn leven is het vaak zo geweest dat de werkelijkheid mijn verwachtingen overtrof. Wie had gedacht dat wij dat referendum gingen winnen?’

U had de regering mee. Die was zo slecht, daar kun je alleen maar van dromen.

Dat hadden we niet moeten zeggen. Het is maar goed dat elders in het etablissement inmiddels gezongen wordt, want Marijnissen moet even stoom afblazen. ‘Zo wordt aan onze campagne steeds afbreuk gedaan. We hebben er keihard voor gewerkt.’

Okay. De regering was slecht en de SP was erg goed.

‘Wij zijn als partij al tien jaar het intensiefst met Europa bezig. Er is bijna geen toespraak van mij buiten de Kamer te vinden of ik heb het over Europa gehad.’

Maar is juist het SP-standpunt ten opzichte van Europa, en überhaupt uw buitenlands beleid, niet de reden waarom u nooit een acceptabele partij kunt zijn voor de PvdA? Kritisch op Amerika, lastig over Europa. Dat is niet salonfähig.

‘Er zijn beslist hobbels.’

Dat is een understatement.

‘Nou ja, ik wil ze niet kleiner voorstellen dan ze zijn. Adepten van de marktwerking zijn in de Partij van de Arbeid nog veel te vinden. Ook in de zorg en in de publieke sector. Daar hebben we een probleem. Amerika is in de recente geschiedenis minder een probleem geworden, omdat de PvdA net als de SP afstand heeft genomen van Irak en toch op zijn minst in Europa aan het bijdraaien is in onze richting.’

Maar in diepste zin is de PvdA een Atlantische partij.

‘Dat is aan het veranderen. Het belangrijkste argument van de PvdA voor de Europese grondwet was dat we als Europa een vuist konden maken tegen de Verenigde Staten. Niet zo’n sterke redenering, maar goed. Ik zit helemaal niet te wachten op een vuist tegen de VS. Ik hoop vooral dat de VS gaan inzien dat ze het internationaal niet alleen kunnen. Dus ja, er zijn hobbels. Ook met Groenlinks. Maar ik zie in de oppositie dat er vooruitgang geboekt wordt. De druk van onderop zal toenemen.

In het virtuele electoraat van de PvdA zegt nu vijftig procent van de mensen: ik kan net zo goed SP stemmen. Daar zou ik als ik Bos was rekening mee houden. Het is al twee jaar zo.’

Het gaat gewoon niet lukken.

‘Dat zal blijken. Ik wil niet over tien jaar in de lentezon tegen een muurtje aan zitten en terugkijkend denken: o shit man, toen in 2007, toen hadden we het voor het oprapen.’

Waardoor kan een links kabinet zich onderscheiden in de vier jaar die hem gegeven is?

‘Het is heel simpel. Zo’n kabinet moet vanaf dag één een andere richting gaan bewandelen. Natuurlijk kunnen we niet alles van de laatste vijfentwintig jaar terugdraaien. Wij zullen de nieuwe realiteit als uitgangspunt nemen. Maar we gaan een andere kant op. En ik denk dat we veel maatschappelijke organisaties en heel veel individuen uit het CDA en D66 meekrijgen.

Er is zoveel onrechtvaardigs gebeurd, de laatste jaren. Ik heb een brief liggen van een vrouw over haar man, die eenenveertig jaar stratenmaker is geweest. Die is deels afgekeurd, moet solliciteren. Dat kan hij niet, vanwege een tremor. Nou mag-ie vrijwilligerswerk doen, maar dat kan hij ook niet. Die man is kapot. Eenenveertig jaar straten maken. Hoe denk je dat die rug eruitziet? Maar hij moet toch weer solliciteren. Schrijft die vrouw: laat ons toch alsjeblieft met rust. We hebben ons ons leven lang kapot gewerkt. Dit is treiteren man! En dat gaan wij anders doen. Dat gaan wij echt anders doen. Wij gaan de mensen niet het gevoel geven dat de regering er is om constant mensen te treiteren.’

Meer?

‘Al dat onrecht rond de herkeuringen. Onrechtvaardig. Gaan we terugdraaien.’

Het ministerie van zorgtoeslag?

‘Opheffen. Onvoorstelbaar. En dat van een kabinet dat zegt: minder regels.’

U wordt minister-president, hebt u al eerder gezegd. Maar Wouter Bos dan?

‘Als wij groter worden dan de PvdA…’

Dat gaat gebeuren?

‘Je kunt het je niet voorstellen, maar najaar 2002 stonden wij op drieëntwintig zetels en de PvdA op vijfentwintig. Er zijn er bij de PvdA die gedacht moeten hebben: het zal toch niet gebeuren… Het kan gebeuren.’

Er komt koffie. De kok showt zijn kroost aan de grote leider en serveert even later uit blijdschap over diens klandizie een verrassingsdessert. Nog een glaasje dan maar, terwijl Marijnissen belooft dat hij bij de verkiezingen het thema Europa weer in stelling gaat brengen. Hij is ervan overtuigd dat Balkenende net als Barosso de idee van een federalistisch Europa niet heeft afgezworen. ‘Het Europese project moet ook vooral doorgaan, maar die verdieping van Europa, daar zit een heel groot probleem. Ik vind dat je zulke cruciale zaken uit het oogpunt van democratie niet kunt doen zonder steun uit de bevolking.

De Europese ministers van Financiën hebben alweer besloten die dienstenrichtlijn erdoorheen te rammen. Ik vind het onvoorstelbaar. Onverantwoord. We zien het ook met de Polen die massaal naar Nederland komen. Dat gaat tot grote maatschappelijke problemen leiden. Onze bouwvakkers klagen nu al dat ze nergens meer aan de bak komen. Wat willen we nou?’

Eerlijke concurrentie in Europa.

‘Maar niet op deze manier. Ik noem dit oneerlijke concurrentie. Waarom hebben wij honderd jaar sociale strijd geleverd? Wij hebben in Nederland afgesproken dat er een prijs staat voor het inhuren van een stukadoor. Als iemand hier Poolse maatstaven komt introduceren, kunnen we net zo goed de Poolse sociale wetgeving overnemen.’

Is dit niet solidariteit met de arbeiders in andere landen?

‘Ik zou zeggen: ga Polen opbouwen. Ga daar de sociale strijd voeren.’

Maar deze mensen hoeven dat niet. Die kunnen gewoon hier hun brood verdienen.

‘Precies. Daarom is Europa heel fout bezig. Ik verwijt die Polen niks. Ik heb in mijn leven nog nooit een economische vluchteling een verwijt gemaakt. Ik zou in dezelfde situatie hetzelfde doen. Nee, ik heb het over domme politici. Deze mensen stoten het brood uit de mond van vrachtwagenchauffeurs, bouwvakkers, arbeiders in de horeca en de tuinbouw. Waar gaan wij de jongens en meisjes van ons vmbo allemaal neerzetten? De jeugdwerkloosheid is twee keer zo hoog als het gemiddelde. Het is van een dommigheid en kortzichtigheid. Men is haat aan het zaaien, verdeeldheid. Men begrijpt niet dat met dit soort maatregelen juist alle sympathie voor Europa weglekt. Het zijn de mensen in de laagste beroepen en met de laagste salarissen die eruit gedrukt worden. Die krijgen weer eenzijdig de problemen. Niet omdat ze te veel verdienen. Want dat zeggen de ministers van Financiën: geen wonder dat die Polen komen, in Nederland zijn de lonen te hoog.’

Het gevolg kan alleen zijn dat de lonen omlaag gaan in Europa.

‘Precies dat is het Europa waar wij ons bij de Europese grondwetscampagne tegen hebben verzet. Nogmaals, ik heb helemaal niks tegen die Polen. Ik heb het erover dat die Pool honderd uur per week mag werken, waar jij als Nederlandse bouwvakker nooit aan kan. Om dit te voorkomen moet de regering tewerkstellingsvergunningen invoeren en die maar mondjesmaat uitgeven. En betere inspecties op bouwplaatsen en andere plekken houden. Maar weet je, dit kabinet vindt het allemaal geweldig. Want dit is weer een breekijzer om de lonen naar beneden te krijgen.’

Dus de Polen zijn een wapen van deze regering?

‘Duidelijk. Daarom steekt ze ook geen poot uit. Het kan niet verder zo. Wij moeten ons als Nederland afvragen: wat is ons nog dierbaar? Wat zijn fatsoenlijke arbeidsomstandigheden? Er gebeuren nu dingen in de bouw, die hebben wij allemaal al een keer afgeschaft! Bij het verdrag van Maastricht heb ik al gezegd: er komen rondtrekkende paria’s in Europa die als verschoppelingen overal het smerigste werk tegen het laagste loon gaan doen. ‘t Is een snelweg naar Amerikaanse toestanden. Als we extrapoleren wat er de afgelopen twintig jaar is gebeurd, voorspel ik dat we over tien jaar de Verenigde Staten van Europa hebben.’

Dat is een weinig optimistische visie.

‘Ja, dat is het. En als ik dat de mensen schets, zegt negentig procent: no way. Maar dan komt het kabinet met een aantal mooie dingen in de begrotingen van 2006 en 2007…’

We krijgen een paar aalmoezen.

‘Precies. En dan is men weer blij. Het geheugen van de mensen is zo kort. Dat is ook de schrik van Wouter Bos. Daarom zeg ik: nu is het moment dat we dat akkoord moeten sluiten. Als Bos de strijd alleen gaat voeren, krijgt hij het moeilijk. En het zou zo zonde zijn. Want het is de vraag of de toekomst nog een volgende gelegenheid zal geven binnen nu en twintig jaar. Dat is zeer de vraag.’

En of linkse partijen dan nog bestaan. Ze worstelen met de tijdgeest. Links is voor het individu, maar wil aan de andere kant solidariteit. Het is niet vanzelfsprekend dat die in elkaars verlengde liggen.

‘Niet vanzelfsprekend. Inderdaad. PvdA en GroenLinks enerzijds en de SP anderzijds kijken ook zeer verschillend tegen dit vraagstuk aan. Wij hebben nooit iets gehad met keuzevrijheid – een eufemisme voor de administratieve chaos die we in Nederland aan het organiseren zijn. Niemand zit daar op te wachten. Als ik hernia heb, ga ik niet op internet zoeken naar een ziekenhuis. Pleur op. Ik ga d’r van uit dat alle ziekenhuizen goed zijn. Concurrentie tussen scholen! Hou op. Als er slechte scholen zijn, komt dat door omstandigheden en moeten die veranderd worden. Je gaat toch niet scholen tegen mekaar opzetten? Dat is de vorm die het neoliberalisme heeft gekregen in Nederland.’

Het is de gedachte dat competitie het beste in mensen en instellingen naar boven brengt.

‘Ja, tegen beter weten in. Kijk naar Talpa. Naar de marktwerking in de thuiszorg: het is een chaos. Slechte kwaliteit, geen opleidingen meer voor het personeel, wantoestanden.’

Over Talpa gesproken. U was laatst te gast in de talkshow van Jensen! Zijn er geen grenzen aan het redden van de beschaving?

‘Ach, je bereikt eens een nieuwe groep mensen. Er kijken ongelooflijk veel jongeren naar Jensen. Wat heeft het voor zin om daaraan hooghartig voorbij te lopen? Het was overigens een leuk gesprek. Ik vind dat van een heel andere categorie dan een zwangere moeder in een Big Brother-huis.’

Opties voor delen:
  • NuJIJ
  • eKudos
  • del.icio.us
  • Digg
  • Google Bookmarks
  • email

zondag 12 november 2006 :: 13.00 uur

38 Comments

38 reacties

  1. Als je nu al gaat praten over coalities met SP en Groen Links dan gaan er heel veel kiezers van SP naar Wouter. Dat lijkt me niet echt goed voor de SP…

    Reactie door Walter — zondag 12 november 2006 @ 14.06 uur

  2. Ik vind het belangrijk voor het land dat er een links kabinet komt. SP heeft daarvoor de PvdA nodig en de PvdA de SP.

    SP zal hoe dan ook fors groeien, dus dat is al winst. Maar JP en de zijnen moeten weg. Hoe dan ook. Als dat kan met een grote SP en kleine PvdA, mij best. Maar dat zie ik nog niet gebeuren. Dus wat heb je eraan als de PvdA verliest? Dus samen optrekken in de strijd is mijn advies.

    Reactie door Wilma — zondag 12 november 2006 @ 14.20 uur

  3. BLIJF SP Stemmen dan kan de pvda niet om je heen, zelf groot worden.

    Reactie door kurt — zondag 12 november 2006 @ 14.26 uur

  4. @ 3 kurt

    Helemaal met je eens, laat de PvdA maar kiezen.
    Links lijkt mij de enige optie, want als de PvdA weer voor rechts kiest dan hebben ze niet alleen hun leden belazerd maar ook nog eens heel Nederland, want hoe hebben ze de afgelopen jaren niet lopen schreeuwen op die rechtse kliek, en dan nu braaf samen in een bankje zitten, dat ruikt ergens naar.
    Want wat gebeurd er dan ……. CDA levert de Minister president, de VVD het beleid en de PvdA mag het volk vertellen dat ze weer genaaid worden.

    Reactie door Pool — zondag 12 november 2006 @ 14.59 uur

  5. 109 Teletekst zo 12 nov
    ***************************************
    PvdA-prominenten bekritiseren Bos

    ***************************************
    ` PvdA-prominenten vinden dat Wouter
    Bos zich te veel heeft gefixeerd op
    samenwerking met het CDA.Daardoor is
    hij verrast door de agressiviteit van
    de CDA-campagne en de liefde van de
    CDA-top voor de VVD.Dat zeiden oud-
    minister De Boer en oud-senator Van
    den Berg in het tv-programma Buitenhof.

    Bos had een links alternatief achter de
    hand moeten houden.Dan had hij kunnen
    zeggen dat hij weinig tot niets bij het
    huidige CDA te zoeken heeft,vinden ze.

    Nu reageert hij nerveus en aangeslagen.
    Ze vinden dat Bos nu alsnog duidelijk
    afstand moet nemen van het CDA en moet
    kiezen voor een linkse coalitie.

    Reactie door Wattenstaafie — zondag 12 november 2006 @ 15.11 uur

  6. @ 3 en @4

    Ik blijf als SP-lid natuuuurlijk SP stemmen maar ik ben er wel ongerust over dat het CDA de grootse wordt. Wat gebeurt er dan? Dan wordt JP weer premier en dan zitten we met links opnieuw 4 jaar in de oppositie. Er zijn volgens mij sowieso te veel verschillen tussen het CDA en de PvdA.
    Liever samen optrekken en het land écht veranderen dan ieder alleen en samen in de oppositie.
    Wouter moet wel meewerken natuurlijk.

    Reactie door Wilma — zondag 12 november 2006 @ 15.14 uur

  7. liever een sterke SP in de oppositie, dan een zwakke PVDA in het kabinet!
    En een LINKSE COALITIE krijg je niet, door op Wouter cs te stemmen.

    Reactie door Hans — zondag 12 november 2006 @ 15.19 uur

  8. Het kabinet heeft een financiële meevaller van euro 1,7 mrd. Dat zegt minister Zalm zaterdag in een interview.Terwijl de CDA/VVD regering klaagt dat de lonen genatigd moeten blijven en de AOW-ers 1 euro per week vanaf 1 Januari er bij krijgen (Balkenende zegt:wij komen niet aan de AOW),regent het maandelijks forse meevallers.Op prinsjesdag worden ons gefingeerde cijfers voorgegocheld,om een schamele loonsverhoging of het miezerig optrekken van de uitkeringen tegen te houden.De Balkenbende kan beter opRutten.

    Reactie door Maan Arkenbosch — zondag 12 november 2006 @ 15.23 uur

  9. Quote Wilma “ik ben er wel ongerust over dat het CDA de grootse wordt. Wat gebeurt er dan? Dan wordt JP weer premier”

    Als zwevende kiezer maak ik mij hier ook erg ongerust over. Ik moet er toch niet aan dénken dat we weer 4 jaar CDA en VVD shit over ons heen krijgen.

    Ik begrijp eigenlijk niets van de peilingen, zeker toen ik afgelopen week las dat 45% (!) van de kiezers nog geen keuze heeft gemaakt. De peilingen zijn dus gebaseerd op 55% van de kiezers?!

    Reactie door emma — zondag 12 november 2006 @ 15.27 uur

  10. @ emma en wilma
    Mocht het CDA winnen en zoals ze al vanaf het begin zeggen een coalitie willen met de VVD dan hebben ze samen nog niet genoeg zetels. Momenteel is dat 63. Wilders kan erbij (6), maar die is juist weggegaan uit de VVD. Dat wil zeggen nog geen meerderheid en grote kans op ruzie. Christenunie kan erbij (8) maar Rouvoet wil van abortus en euthenasie af (ze willen trouwens wél bommenwerpers !?!), maar de VVD wil abortus juist houden. Christenunie zal niet samen met Wilders, CDA en VVD willen regeren, en dat is volgens mij de enige mogelijkheid aan de rechterkant.
    De PvdA heeft vanaf dag 1 van de verkiezingen niet willen zeggen dat ze voor een links kabinet gaan. Dat heeft alle linkse partijen stemmen gekost. Gelukkig groeit de SP flink. GL en PvdA samen met de SP is al 67 zetels. Een 3-partijen-kabinet heeft dus meer kans op links.

    Dus niet twijfelen, gewoon stemmen op het programma waar je het beste gevoel bij hebt dan komt de democratie het best tot zijn recht. En luister eens naar al die mensen die 4 jaar spijt hebben gehad van hun strategische stem op de PvdA. Met meer zetels voor de SP hadden we meer kans gehad onze deelname in de Irak-oorlog tegen te houden, zelfs vanuit de oppositie.
    Stem verstandig, stem SP !!

    Reactie door Irma — zondag 12 november 2006 @ 15.57 uur

  11. Het is voor links denkend Nederland moeilijk te begrijpen hoe het komt dat de PvdA van zich zelf zeggend: dat het een socialistische partij is en bij bijzondere omstandigheden zelfs socialistische liederen zingen waarvan de grote meerderheid de woorden niet eens meer weet.

    Hoe dat allemaal onstaan is daarvoor moet je de socialistische geschiedenis kennen al vanaf de 19e eeuw.

    Na de bevrijding van de tweede wereloorlog is onder de kreet “Voorwaarts” en niet vergeten in 1946 de PvdA opgericht.

    Ik heb op dit weblog al eens iets geplaatst, een artkel uit 1946, daar sprak men al over angst-socialisme, welnu die angst is er nog steeds.

    Dat artikel was gezien zijn leeftijd moeilijk te lezen, ik heb het in een duidelijker lettertype overgezet te lezen op:
    http://members.home.nl/h.hiensch/pvda-begin-46.doc

    Laten wij wel weten, de PvdA duldt geen linkse partij aan zijn linker zijde. Tenzij? en dan is het te laat.

    Reactie door Henk.H — zondag 12 november 2006 @ 16.25 uur

  12. @8 Maan Arkenbosch — zondag 12 november 2006 @ 15.23,

    Mee eens. De meevallers van het kabinet blijft maar dood geld. Nederland is een van de landen die het weinigst inversteerd in het onderwijs in Europa en het bedrijfsleven dat klaagt dat er niet voldoende goed opgeleid personeel te vinden is, zelf ‘rekenmeester’ zalm ziet blijkbaar het verband niet.

    Het is tijd voor inversteren, tijd dat we vooruit gaan met z’n allen. Dus voor uw eigen toekomst en de toekomst van onze kinderen, STEM SP!

    Reactie door Evert Tigchelaar jr — zondag 12 november 2006 @ 16.37 uur

  13. Dit interview – van een jaar geleden! – laat vooral zien dat de SP heeft geprobeerd om tot linkse samenwerking te komen. Maar Bos gaat liever met Balkenende in zee. Nu de SP-stemmer weer proberen te paaien ja, en dan straks samen met het CDA de ontslagbescherming gaan uithollen de AOW enz. Irma heeft helemaal gelijk: stem verstandig, en laat je het hoofd niet gek maken door alsnog voor de PvdA te kiezen.

    Reactie door elma — zondag 12 november 2006 @ 16.40 uur

  14. Goede Buitenhof weer – met de kritiek van De Boer en Van den Berg op patijgenoot Bos.
    Die zakt weg in de peilingen en dat verdient hij. Ik ben het niet eens met Walter, ik denk dat juist meer PvdA-ers op de SP gaan stemmen, i.p.v. andersom.

    Reactie door Marjolein — zondag 12 november 2006 @ 17.20 uur

  15. Jan ik ben je man.
    Ik het zo ongelooflijk hardgrondig en woedend eens met je dat waar het aan scheelt in Nederland dat is een fatsoenlijke institutionele moraal. Een dominante moraal binnen overheidsinstellingen, die keer op keer wordt herbevestigd en onderhouden.’ Wat niet gebeurt, dus. ‘Nee. Er heerst niksigheid, nihilisme. De publieke sector is in zijn institutionele moraal al zo geërodeerd, dat beroepseer, beroepsautonomie en integriteit totaal geen rol meer spelen. Dat is een van de oorzaken van het gigantische wantrouwen tegen instituties, tegen de politiek, tegen de regering. Cynisme, frustratie en woede, wie je ook spreekt. Het gist van alle kanten.’

    Reactie door L´écologiste — zondag 12 november 2006 @ 17.36 uur

  16. Als Bos nu zelfs kritiek krijgt van prominenten uit zijn eigen partij – ongeacht de reden waarom ze dat doen – zou het verstandig zijn om zich duidelijk uit te spreken voor een linkse coalitie. Niets in onmogelijk! Een nieuw kabinet CDA-VVD zit er volgens de peilingen echt niet meer in, een linkse coalitie op dit moment echter ook niet. Wat mij zeer verbaast is dat het CDA nauwelijks te lijden heeft onder de onvrede, die de afgelopen jaren ook in haar eigen achterban heeft geleefd over het gevoerde beleid. En het kan er bij mij echt niet in dat J.P. nu ineens wel een goede premier is, terwijl hij de afgelopen jaren zoveel kritiek over zich heen heeft gehad. Ik denk daarom dat de uitslag ook wat betreft het aantal zetels dat het CDA zal halen nog wel eens heel verrassend zal kunnen zijn. In negatieve zin voor het CDA wel te verstaan!

    Reactie door yolanda — zondag 12 november 2006 @ 17.45 uur

  17. @15. L”eclogistE, metamorfose ondergaan :)
    Onderschrijf je hele bijdrage.
    Het kookpunt is bijna bereikt, nog een uit-
    glijder en het wordt vuurwerk in de Kamer
    en van wélk soort wil ik niet eens weten.
    De lont is aangestoken tussen de kiezers en
    nadert het einde, misschien zelfs vóór de
    22ste. De zaken voelen dood-ernstig aan en
    nog steeds wapperen het cda en vvd met argu-
    menten in het rond, die de burger laaiend
    maken! Niet zo gek dat de gedegen aanpak van
    de SP nu blijkt de juiste effecten te gaan
    sorteren, en ook zonder peilingen zou dat
    het geval zijn geweest, want die blijken
    straks volkomen oninteressant te zijn.
    Het is de handelwijze van dit Kabinet die
    zonder meer kwaad bloed zet, niet alleen bij
    de minderbedeelden, maar zelfs de rijken
    zien er het absurde van in.
    Het kan niet zo zijn, dat honorering van
    intelligent werk zwaar en veel te zwaar
    wordt verheven boven het met ‘twee rechter-
    handen’werken, waarbij men vaak heel duide-
    lijk weet én geestelijk én lichamelijk op
    te branden, en dat t.a.v. arbeid die onmo-
    gelijk óverbodig genoemd kan worden.
    Als handvaardigheidsberoepen uitgesloten
    worden van fatsoenlijk salaris, de zieken en
    zwakkeren uitgesloten worden van verzorging
    en extra handreikingen niet te betalen zijn,
    dan barst er een keer een bom of een brein
    die dat niet meer kan verwerken en gaan er
    heel gékke dingen gebeuren. Dit Kabinet
    speelt niet op safe, dit Kabinet GOKT op ‘n
    goede afloop en stopt nog wat extra fiches
    in de pot, maar dat komt ook dit Kabinet
    heel duur te staan. Again, mark my words!
    Madelief.

    Reactie door Madelief — zondag 12 november 2006 @ 18.32 uur

  18. Conclusie: er zit maar één ding op!
    De SP moet aan 30 zetels zien te komen,
    en deze keer zullen ándere partijen water in
    de wijn moeten doen en het volk toegenegen
    moeten zijn in de wens nu aller belang pri-
    mair te stellen, te beginnen bij de zwaksten
    zodat de herstelwerkzaamheden aangevangen
    kunnen worden. De winter komt er moet voor
    de laagst uitgekeerden een extra energie-
    subsidie komen, met spoed!
    De gemeenten dienen met hulp van de Overheid
    regelingen die voor iedereen gelijk zouden
    moeten zijn, niét aan de plaatselijke ge-
    meenteraad over te laten, waardoor nog meer
    ongelijkheid gaat optreden, waardoor men
    zou trachten te gaan verhuizen naar de ge-
    meenten waar relatief het minst belasting
    wordt geheven, danwel het goedkoopst begra-
    ven te kunnen worden etc. etc. er moet nu
    ópbouwend gewérkt gaan worden.
    De plannen hebben nu tot vergélens en ver-
    velens toe lang genoeg op de diverse planken
    gelegen of in een kast waarvan de sleutel al
    heel lang zoek is.
    Waarom stokt de huizenbouw ? Heeft dat iets
    met de bouwfraude van 5 jaar terug te maken?
    Wie chanteert wie in de Tweede Kamer over de
    hoofden van de burger/kiezer heen?
    Helderheid en openheid is nu een órder!
    De burger eist al naar gelang flexibiliteit
    of een strak beleid. Dat kan alleen maar met
    een visie die duidelijk wordt uitgedragen en
    senatoren zouden hiertoe duidelijke uitspra-
    ken dienen te doen, zodat de burger exact
    weet waarvoor te willen kiezen.
    Er is nog maar bar weinig tijd om te redden
    wat er te redden valt: aanvallen!!
    De heer Jan Marijnissen gun ik de hele week
    de jackpot en méér de volgende week!
    Let de staf even extra op:
    er moet a.s. vrijdag een enorme boeket bloe-
    men bezorgd worden, dáár waar hij verblijft!
    Feest vieren die dag, gewoon om meerdere
    redenen en zeker om zijn INZET te belonen,
    ongeacht de einduitslag! HUP! Niet vergeten!

    Reactie door Madelief — zondag 12 november 2006 @ 18.48 uur

  19. Na de verkiezingen krijgen wij,door een pat-stelling een moeilijke formatie periode.Wouter Bos kan met Balkenende niet door een deur en dat werpt een vertrouwens-schaduw op de samenstelling van een nieuw kabinet.De VVD is door het CDA geheel leeg gezogen.OOk Wilbers PVV heeft de VVD in een hoek gedreven.VVD-CDA-Ch.U.-Groen Links is een chaos-kabinet.De beste van alle slechte oplossingen heb ik de vorige maand al geventileerd en dat is PvdA-VVD-SP.Ik ga er van uit dat Rutten flexibel is en graag wil regeren.Een PvdA/SP minister van financieen moet toch een pleister op de SP wonde zijn.Het CDA moet buiten de deur gehouden worden.Deze partij is te arrogant en het zijn orthodoxe regenten.Ze zijn geheel door het groot kapitaal geinfiltreerd.Tenslotte moet de SP meer gaan aandringen op SP burgemeesters,Waar een SP-er komt,komt geen CDA-er,want die grossieren in burgemeesters. Zet er maar een studieclub voor op. Ik ben benieuwd,Jan of je het spel tactisch-strategisch speelt.Geen regide kaarten op tafel leggen.

    Reactie door Maan Arkenbosch — zondag 12 november 2006 @ 19.04 uur

  20. Wij stemmen S.P.Weg met die hoge zorgpremie.
    En dan die belachelijk hoge voorschotbedragen voor gas en licht. We gaan weer 30 euro meer betalen. Terwijl we overal al spaarlampen hebben. Douchekop hebben we ook. En de verwarming staat een graadje kouder.We betalen in Nederland niet voor Energie maar het Salaris van de topambtenaaren belasting over belasting.S.P
    DOE HIER WAT AAN!!!J.P wil met kerst een kerstpakket met energie zuinige materialen.
    Die hoef ik niet.Want dan zijn mijn kerstdagen al verpest.

    M.V.G

    Fam H.Brinkman
    Zwolle

    Reactie door H.Brinkman — zondag 12 november 2006 @ 19.29 uur

  21. @16 Yolanda

    Dat mogen we hopen. Ik hoorde zojuist op het journaal dat steeds meer ondernemers op het CDA stemmen. Bang voor een paar sociale euri minder in de maand. Wat zijn dat toch een asociale vrekken. De rest kan weer stikken!
    Ze stemmen op IKKE!!

    Reactie door Gloria — zondag 12 november 2006 @ 20.28 uur

  22. @20 H.Brinkman

    Is zo’n pakket ook voor de bijstandsmoeder en haar gezin? Of worden die weer BUITEN de werkende gemeenschap geplaatst?
    Kerstpakket?? Huh??? Wat is dat???????

    Reactie door Gloria — zondag 12 november 2006 @ 20.32 uur

  23. In mijn omgeving komt niemand er vooruit dat hij CDA stemt.
    Ik krijg de indruk dat de mensen zich schamen om dat te zeggen, want het is niet mis wat je grote groepen landgenoten aandoet om dit beleid voort te zetten.

    Reactie door Jofel — zondag 12 november 2006 @ 20.58 uur

  24. @21
    Gloria
    Niet helemaal juist het zijn minder ondernemers dan toen JPB met zijn regering begon.
    Maar inderdaad nog de meerderheid.

    Reactie door Jofel — zondag 12 november 2006 @ 21.01 uur

  25. De economische vooruitzichten zijn helemaal niet florisant.
    Volgens de Eliott Wave theorie,Fibonacci patroon,kan er nog een stuiptrekking plaatsvinden tot AEX 515,daarna zet een duikvlucht in.In de laatste 10 decenia waren de jaren met een 6, slechte jaren voor de financieele markten.Het jaar is nog niet om.Window Dressing kan zorgen voor de ommekeer.Joe Sixpax kan zijn kooplust niet meer afreageren via zijn hypotheek.De Aziaten/Chinezen zullen er last van krijgen.MOgelijk gaan de democraten in de VS de belasting verhogen om orde op zaken te stellen.Tenslotte zal door gefaseerde terugtrekking uit Irak de oliemarkt zenuwachtig worden.Grondstoffen omhoog en bedrijvigheid omlaag wijst naar stagflatie.
    Wanneer de verkiezingen in Mei 2007 waren geweest,dan had het CDA niet zo-n arrogant gedrag vertoont,dan hadden zij de hamer op hun kop gekregen.Balkenende heeft gewoon stom geluk gehad.

    Reactie door Maan Arkenbosch — zondag 12 november 2006 @ 21.18 uur

  26. @24 Jofel

    Oh ja?? Dus een deel ondernemers zijn vertrokken uit het CDA in de afgelopen jaren?
    Maar dan toch nog een meerderheid… :(
    Christelijk?

    Reactie door Gloria — zondag 12 november 2006 @ 23.25 uur

  27. @26 Gloria,

    Je haalt hier het CDA en de VVD door elkaar.

    Reactie door bijdehandje — zondag 12 november 2006 @ 23.56 uur

  28. @27

    Nee Bijdehandje. Dit was een item in het nieuws van 20.00u. En dit ging over het CDA en hun ondernemers. Natuurlijk zit de rest bij de VVD.

    Reactie door Gloria — maandag 13 november 2006 @ 1.47 uur

  29. Ik vind dit een zeer helder, duidelijk en genuanceerd stuk, dat laat niets te wensen over of juist wel?

    Reactie door Henny — maandag 13 november 2006 @ 6.51 uur

  30. Waarom zou de SP niet kunnen samen werken met de VVD? Pvda deed het ook.
    Hoe dan ook SP zal compromissen moeten doen als ze willen regeren. Ik vraag me af hoe dat de SP afgaat.

    Reactie door Klaas — maandag 13 november 2006 @ 10.11 uur

  31. Wouter Bos heeft met zijn opstelling en tactische blunders de kansen op een links kabinet -waarover ik overigens steeds om diverse redenen nogal sceptisch ben geweest- aardig om zeep geholpen. Na zijn expliciete eerste keuze voor het CDA, zijn er de laatste tijd bij gekomen: toch weer geen “genocide” op Armeniërs in het Ottomaanse Rijk (1915), een coalitie van PvdA-GL-VVD (al dan als `grap` bedoeld), en het zich als slachtoffer opstellen in een Telegraaf-interview.
    Nu heeft hij ook nog in de Volkskrant de loftrompet uitgestoken over minister van defensie Kamp, die hij o.a. `krachtdadig` vindt.
    Afgezien van het feit dat er geen reden is Kamp zo te prijzen (de laatste tijd is hij een soort automatische telefoonbeantwoorder waar het om Uruzgan en de rol van de Amerikanen in Irak en Afghanistan gaat), is het politiek uiterst onhandig dat OP DIT MOMENT te doen. Welke gemiddelde PvdA-stemmer zit te wachten op een bewonderaar van VVD-minister Kamp? Leert Wouter Bos het dan nooit?

    Reactie door Olav Meijer — maandag 13 november 2006 @ 10.19 uur

  32. “Bos kan het niet alleen” is de titel. Herinnert niemand zich dan dat Bos alleen maar is aangetrokken om de PvdA van zijn (haar?) stoffige imago af te helpen, Bos, een man die de kiezer zou moeten aanspreken door zijn “vlotte” uitstraling maar die verder niks heeft met politiek? Voor hem is het gewoon een baantje, niks gedrevenheid etc.

    Als het mis gaat voor hem, kan hij meteen ergens anders in het bedrijfsleven de vlotte communicator gaan uithangen. Of gezellige diepte-interviews gaan houden op de staats-TV.

    Ter zijde: Ik hoor trouwens bijna niemand meer over die loonsverhoging van 30% die Balkenende er voor zichzelf en de regering door gaat drukken terwijl iedereen op de nullijn moet blijven! We hebben inderdaad een kort geheugen…

    Reactie door willem scheelings — maandag 13 november 2006 @ 10.30 uur

  33. Bevordert dit kabinet inderdaad dat oudere arbeiders een werkplek vinden ? natuurlijk niet ! Ze willen toch niet werken ; ze zijn te lui ,…toch ?
    Met je 50 jaar , goede gezondheid , goed opleiding , goede ervaring en bereid tegen het minium loon te werken ? Neen toch !

    Slopen kunne ze in dit kabinet met jochies er goed ; hun ambitie tot slopen is de beste : iets opbouwen hebben ze niet geleerd in hun academische opleiding en ervaring .

    Reactie door Fred — maandag 13 november 2006 @ 11.09 uur

  34. Dat CDA en VVD wordt geleid door jochies die hun ambitie willen botvieren ; Beetje politici gaat vooraf aan een bepaalde invoering eerst even te raden , wat deze invoering voor gevolg zal hebben op de samenleving : Nu is elke minister zijn eigen ambities onbeperkt an het doorvoeren ; zonder weinig weerstand van de pvdA , notabene regerings”partner ” : en dit moet zich weer herhalen ?

    Reactie door Fred — maandag 13 november 2006 @ 15.18 uur

  35. DE SP wort steeds groter omdat Wouter steeds er om heen draait en het een week voor de verkiezingen weer eens over een andere boeg gaat gooien omdat zijn clubje adviseurs hem dat influisteren. Dat is echter te laat. Het wordt nu tijd voor de SP om zich tegen de PvDA af te zetten om een echt sociaal beleid voor Nederland te brengen. De SP heeft daar een goed verhaal voor. Dat blijkt nu wel want onze Wouter for president praat Jan NU precies na. Het campagneteam van de PvDA heeft het SP programma goed gelezen. Bedankt hiervoor campagneteam en nu je stem nog op 22 november. Ja dat is volgende week al.

    Reactie door Anse de Vries — dinsdag 14 november 2006 @ 8.06 uur

  36. Wat ik in alle verkiezingsprogramma’s zo mis en bij discussiegroepen zoals vanavond bij de e.o. met al de vrouwelijke vertegenwoordigers van partijen, is dat er telkens maar wordt gesproken over de verdeling van werk en zorg voor kinderen tussen man en vrouw, dat beiden “moeten” werken, dehet ideaal zou zijn beiden een dag in de week vrij hebben enz. Wat ik erg mis is het feit dat er zoveel alleenstaande moeders (en in mindere mate vaders) zijn die dit niet kunnen verdelen, er alleen voor staan en vaak wanneer ze niet een hoge opleiding hebben min of meer gedwongen zijn bijna fulltime te gaan werken. Wat doet de SP hier aan???

    Reactie door joke — dinsdag 14 november 2006 @ 21.18 uur

  37. Ik weet niet waar ik mijn stelling moet deponeren, maar volgens mij gaat het niet over blank en zwart, moslim en what ever, waarom kunnen we links en rechts het werk niet SAMEN kunnen laten doen ipv. al deze touwtrekkerrij?

    Moeilijk he, samenwerken.

    Reactie door bob — woensdag 15 november 2006 @ 1.59 uur

  38. Hoi joke..bij de sp staat voorop dat ouders mogen kiezen of ze allebei willen werken of dat 1 persoon werkt. Ouders mogen niet gedwongen worden allebei te werken zoals rechts wil! ( ook pvda en groenlinks)
    Als je als alleenstaande ouder wilt zorgen voor je kind moet dit kunnen! Je kunt altijd weer aan het werk gaan..tenminste als het veranderd op de arbeidsmarkt. Iedereen moet gelijke kansen krijgen en bij en herscholen moet gewoon worden. Dit betekent dus meer investeren in onderwijs! Ook het creeren van meer werk is een speerpunt van de sp..ook voor mensen met een lage opleiding! Er moet nog veel gebeuren voordat het zo ver is…

    Reactie door cynthia — donderdag 16 november 2006 @ 9.29 uur