In memoriam: Nelson Mandela

zondag 08 december 2013 :: 23.43 uur

Nelson Mandela is donderdagavond op 95-jarige leeftijd overleden.

Nelson Mandela
Nelson Mandela in ons land snel na zijn vrijlating

Op 11 februari 1990 zaten miljoenen mensen wereldwijd vastgekluisterd aan de televisie toen de beroemdste gevangene van de wereld zijn cel verliet en onze huiskamers binnen kwam. Zijn vrijlating betekende het begin van de bevrijding van Zuid-Afrika van het ondraaglijke juk van de Apartheid, een Nederlands woord voor een schandelijk stelsel van genadeloze onderdrukking op basis van huidskleur.

Die dag mochten we voor het eerst het geheim gehouden gezicht zien van Nelson Mandela, toen 72 jaar oud, na 27 jaar gezichtsloos opgesloten te zijn geweest door het barbaarse Zuid-Afrikaanse apartheidsregime. Bijna drie decennia leven in een cel van twee bij twee meter laat zijn sporen na. Mandela’s lijf was stram, zijn haren grijs. Maar zijn gezicht betoverde. Vriendelijk lachend liet Nelson Mandela de wereld zien dat het goede het slechte overwonnen had. Deze man was zo lang gevangen geweest maar nooit gebroken. Hij had zijn onderdrukkers onderuit gehaald.

(meer…)



Is er meer? Bolder75-avond over kerk en geloof

dinsdag 12 november 2013 :: 15.11 uur

Onlangs was ik te gast in de talkshow Bolder75, waarin gesproken wordt over kerk en geloof. Samen met andere gasten bespreek ik de vraag ‘Is er meer?’. De talkshow werd live gestreamd op de site, maar is ook terug te kijken. Gemist? Klik hier!

Bolder75



Hans Galjaard: ‘Het totale leven is niet uit te drukken in formules’

maandag 11 november 2013 :: 14.44 uur

De code van het leven is ontrafeld, het DNA blootgelegd. Wat betekent dat voor de toekomst, voor zwangerschap en foetus, voor ziekte en genezing, voor leven en dood? Wordt het vermindering van menselijk leed of gaan de verzekeraars met de nieuwe kennis aan de haal?

Het valt me elke keer weer op: wij hebben in Noordoost-Brabant natuurlijk de Maas en nog wat slootjes, in het westen speelt het water een veel belangrijkere rol. Op weg naar Hans Galjaard in Krimpen aan den IJssel ondervind ik dat nog weer eens nadrukkelijk. Overal water, rivieren en kanalen, bruggen en sluizen en kruip-door-sluip-door-wegen. Zo’n navigator is echt een aanwinst.
Ik word door Hans en zijn vrouw hartelijk ontvangen en we hebben niet lang nodig om te besluiten ons gesprek buiten op het terras te houden. In de heerlijke nazomerzon drinken we thee, een eindje verderop snort een grasmaaier. De recorder zit in het borstzakje van Hans’ shirt.
Zoals alle mensen die elkaar goed kennen, tutoyeren we elkaar.

Hans Galjaard

tekst Jan Marijnissen foto’s © Margot de Heide

De genetische informatie van de mens en de chimpansee stemt voor 98 procent overeen. Hoe kunnen we dan toch zo verschillen?
‘Het hele DNA bestaat uit drie miljard letters, en dan maal twee, van je vader en je moeder. Honderdduizenden eiwitten. Die verschillende twee procent bevat dus nog heel veel informatie, genoeg om ons fors van chimpansees te doen verschillen.’

Is het DNA inmiddels helemaal bloot­gelegd?
‘In 2001 mocht Clinton meedelen dat de code van het leven was ontrafeld. Het is allemaal veel sneller gegaan dan menigeen destijds dacht.’

Welke ziektes en afwijkingen kunnen we inmiddels via prenatale diagnostiek traceren?
‘Het zijn er heel veel, vooral erfelijke stofwisselingsziektes. Toen ik in 1969 met het onderzoek begon ging het nog om twintig, dertig ziektes. Vervolgens werden het er zestig, toen honderd. Vervolgens kwam de DNA-analyse, waardoor het een paar duizend ziektes werden die we daadwerkelijk kunnen vaststellen.’

Veel is dus al vroeg vast te stellen. Zullen we daardoor niet steeds kritischer worden?
‘Die kans bestaat. Je ziet het schuiven: bij de professionals, de mensen en de media. Mensen willen steeds meer weten, en laten zich daarbij nauwelijks weerhouden.’

Is straks het einde zoek?
‘Nee, want er zijn tal van sociale redenen waarom dat prenatale onderzoek niet zo’n grote vlucht is blijven nemen. Het aantal vrouwen dat vraagt om vruchtwateronderzoek is vrij stabiel. Bijvoorbeeld door het feit dat vrouwen op steeds hogere leeftijd zwanger worden van hun eerste kind. Na je dertigste neemt de kans op een kind snel af, waardoor die eerste zwangerschap dus extra kostbaar is. En een vruchtwaterpunctie is niet geheel zonder risico.
De meeste onderzoeken hebben nog steeds betrekking op het meest voorkomende syndroom van Down, één op zeshonderd. We kunnen dat met zekerheid vaststellen. Het einde is zoek wanneer we het prenataal onderzoek zouden uitbreiden met onderzoek naar risico’s op ziektes of afwijkingen, zeker op latere leeftijd. Daar ben ik dan ook tegen, omdat er geen rem meer is.’

Maar zullen onze morele waarden en daarmee onze opvattingen zich niet vroeg of laat voegen naar de technische mogelijkheden die er zijn?
‘Nee, dat geloof ik niet. Ik heb veel gereisd en ik heb in de Unesco gezeten. Ik weet hoe er op wereldschaal wordt gedacht: uiterst conservatief, zelfs de evolutieleer is nog lang geen gemeengoed, net als het recht van vrouwen om kinderen te krijgen. En let wel: ik heb het over hoogopgeleide mensen, vooral afkomstig uit Latijns-Amerika en het Midden-Oosten. De stand van de technologie heeft zeker invloed op de moraal, maar onderschat niet hoe traditioneel heel veel mensen zijn.’

Misschien worden de maatschappelijke kosten wel een motief om meer te willen weten over de risico’s. Ik kan me voorstellen dat de zorgverzekeraars graag meer willen weten.
‘Ik ben lang niet altijd positief, maar ben dat wel over de overheid en de verzekeraars en het samenspel tussen die twee. Tot op heden is er door geen van beide op dit vlak druk uitgeoefend.’
(meer…)



Tineke Ceelen: ‘Waardige mensen die de moed hebben het goede te doen zijn onze hoop’

maandag 16 september 2013 :: 21.20 uur

Ontwikkelingshulp en noodhulp ondervinden steeds meer scepsis onder de bevolking. Hoe komt dat? Met welke dilemma’s is het werken aan vooruitgang in den vreemde omkleed? ‘Een samenleving is een ingewikkeld organisme. Ontwikkelingshulp moet praktisch en effectief zijn. Kennis van zaken over de omstandigheden en bescheidenheid als instelling zijn noodzakelijk. Dan werkt het’, aldus de directeur van Stichting Vluchteling, Tineke Ceelen.

Tineke Ceelen
tekst Jan Marijnissen foto’s Raymond de Vries

Mijn ontmoeting met Tineke Ceelen vindt plaats op het kantoor van Stichting Vluchteling aan de Stadhouderslaan in Den Haag. Op de kamer van Tineke staan de balkondeuren wagenwijd open; het is immers heerlijk weer buiten. We worden door een medewerker verblijd met koffie, thee en heerlijk vers fruit. Mijn oog valt op een apparaatje dat ik toevallig die week voor het eerst op tv had gezien. Een apparaatje dat zijn energie vergaart door middel van een zonnecel en gebruikt kan worden als lichtbron en telefoonoplader. Tineke vertelt enthousiast dat er tienduizenden van deze apparaatjes – Waka Wakas worden ze genoemd – worden uitgedeeld onder de vluchtelingen uit Syrië. ‘Het is een buitengewoon praktisch hulpmiddel wanneer je berooid op de flank van een berg zit en dus verstoken bent van elke vorm van comfort. En zon is daar volop.’
(meer…)



Eeuwigh gaat voor Oogenblick

maandag 31 december 2012 :: 15.05 uur

Vrijdag werd het programma Eeuwigh gaat voor Oogenblick uitgezonden. Ik werd daarin geïnterviewd door Antoine Bodar. Met hem sprak ik over zingeving, het katholieke geloof en de politiek.

Bekijk hier de uitzending terug.

Jan Marijnissen



Corine de Ruiter: ‘Verantwoordelijkheid nemen, verantwoording afleggen, dat maakt ons tot mensen’

donderdag 06 december 2012 :: 14.50 uur

De roep om strenger straffen klinkt nog steeds, hoewel wetenschappelijk onderzoek aantoont dat het niet effectief is. Hoogleraar Corine de Ruiter heeft de moed luid en duidelijk te zeggen wat anderen ook weten, maar slechts achter een hand durven te fluisteren.

Tekst Jan Marijnissen Foto’s Suzanne van de Kerk

Corine de Ruiter

Waarom zijn die campussen van onze hogescholen en universiteiten toch vaak van die kille, kale plekken? Op zoek naar mijn gesprekspartner zag ik ergens The Maastricht Forensic Institute staan. Daar moet het zijn, dacht ik. Ik werd ontvangen door een beeldscherm, een touchscreen. Ik tikte, tikte nog eens, geen reactie. Ik besloot zelf maar het gebouw te gaan verkennen. Op de tweede verdieping bood iemand aan me te wijzen waar ik moest zijn. Het was honderd meter verderop.
Even later word ik door Corine de Ruiter opgehaald in de hal van het universiteitsgebouw. Ze neemt me mee naar haar kamer. Ook daar weer die verbazing: wat is ze klein gehuisvest. Een kille campus, een klein kamertje voor de hoogleraar, maar een warm en diepgaand gesprek. (meer…)



Voor de klas in Haarlemmermeer

donderdag 18 oktober 2012 :: 20.07 uur

Haarlemmermeer1

Afgelopen dinsdag stond ik weer eens voor de klas: deze keer voor een groep van zo’n twintig leerlingen van het Haarlemmermeer Lyceum die het leuk vinden om te debatteren. Ze doen ook aan wedstrijden mee. Anderhalf uur hebben we gesproken over het werk in de Tweede Kamer en de kunst van het goede debat. Ik vond het erg leuk om te doen, de leerlingen waren erg geïnteresseerd.
Jason, een van de leerlingen, had me gestrikt op het politiebureau van Den Haag, toen Sharon Gesthuizen daar onterecht vastzat en wij samen met anderen haar vrijlating kwamen bepleiten. Jason, lid van de VVD en de JOVD, kwam ook zijn solidariteit betuigen (had een en ander via Twitter gezien). Als dank heb ik ‘ja’ gezegd op zijn uitnodiging.

Haarlemmermeer2
Samen met Jason op de foto, achter ons zitten de twee betrokken leerkrachten.

Haarlemmermeer2



‘Belangrijkste is de obstakels bij de toegankelijkheid van kunst weg te nemen’

woensdag 17 oktober 2012 :: 12.07 uur

Henk van Os over kunst en schoonheid, wetenschap en religie

Ook kunst en cultuur ontkwamen niet aan de bezuinigingen onder Rutte I. Wat is eigenlijk de functie van kunst? Wat is schoonheid? Ik vraag het Henk van Os, de man die jarenlang de kunst in de huiskamer bracht en aan de basis heeft gestaan van de renovatie van het Rijksmuseum, dat volgend voorjaar eindelijk weer zijn deuren opent voor het grote publiek. ‘Het is ongelooflijk mooi geworden, mooier dan ik ooit had kunnen dromen.’

Henk van Os

tekst Jan Marijnissen foto’s Suzanne van de Kerk

We ontmoeten elkaar in het roemruchte Maagdenhuis, waar hij een ruim kantoor heeft met uitzicht op het Spui. Ik zie veel boeken, mooie dingen aan de muur en een verzameling gedecoreerde eieren. Hij thee, ik koffie. Henk opent het gesprek met de mededeling dat hij het buitengewoon gewaardeerd heeft dat hij de partijraad van de SP recentelijk heeft mogen toespreken. ‘Ik heb vaak op dit soort bijeenkomsten gesproken, maar dit vond ik uitzonderlijk. Aardige mensen en een fijne discussie.’ (meer…)



Met Jan Mulder over ‘Linkse hobby’

dinsdag 02 oktober 2012 :: 16.06 uur

In het tv-programma Kunstuur bezoek ik samen met Jan Mulder de door mijzelf samengestelde expositie Linkse hobby, die te zien is in Oss. Bekijk hier de uitzending (vanaf 34.30).



Partijpolitieke benoemingen

woensdag 26 september 2012 :: 19.05 uur

Gisteren verkoos de Tweede Kamer Anouchka van Miltenburg (VVD) tot haar nieuwe voorzitter. Tot 1998 was de procedure ter verkiezing van de Kamervoorzitter niet bepaald een toonbeeld van hoe een democratisch proces dient te verlopen. (meer…)



Bij DWDD: Rutte’s loopje met de waarheid

zondag 16 september 2012 :: 22.35 uur

Bij De Wereld Draait Door keek ik terug op het eerste RTL-debat voor de verkiezingen. Het ging uiteraard over het debat Roemer-Rutte over de verhoging van het eigen risico. Rutte stelde dat hij het eigen risico niet wilde verhoogde, waarmee hij een loopje nam met de waarheid.

Kijk hier de uitzending terug.



Nabeschouwing lijsttrekkersdebat in Nieuwsuur

zondag 16 september 2012 :: 22.20 uur

Jan Terlouw, Hans Wiegel en ik werden door het tv-programma Nieuwsuur uitgenodigd om het lijsttrekkersdebat in Carré te bespreken. Het ging onder meer over de lengte van de spreektijd van de politici. Ik zou veel liever zien dat twee lijsttrekkers eens een uur lang spreken over hun verschillende wereldbeelden, dan dat ze dat elke keer in dertig seconden moeten doen.

Kijk hier de uitzending terug.