Ooit was ik in het concentratiekamp Buchenwald. Dit kamp waar veel (politieke) gevangen zijn vermoord, ligt slechts een paar kilometer van de beroemde Duitse stad Weimar, de stad van Goethe, Schiller en Bauhaus. Ik stelde me toen de vraag die velen zich ooit hebben gesteld: hoe heeft het kunnen gebeuren dat een beschaafd volk kon vervallen tot massamoord?
Onlangs was ik een paar dagen in de zuid Poolse stad Krakow. Was het vroeger een smerige plek waar je niet wilde zijn. Nadat er een einde kwam aan de vervuilende, zware industrie in de omgeving, is de stad opgeknapt en is nu niet minder dan een parel. De meeste indruk maakte het Marktplein, één van de mooiste pleinen van Europa, en het vijftiende eeuwse Collegium Maius.
Enkele tientallen kilometers ten westen van Krakow ligt het concentratiekamp Auschwitz. Op de landkaart zult u die naam niet of slechts tussen haakjes aantreffen. De naam van deze voormalige kazerne van het Poolse leger is bedacht door de Duitse bezetter. Ook in dit kamp – net als in het iets verderop gelegen en veel grotere Birkenau – hebben onbeschrijflijke schanddaden van een enorme omvang plaats gevonden; ook hier de nabijheid van een mooie en voorname stad met het dieptepunt van de menselijke geschiedenis om de hoek.
Is beschaving dan inderdaad niets meer dan een laagje fineer? Schuilt er in ons allemaal een beul? Ik vrees van wel.
De geschiedenis herhaalt zich niet, maar er valt wel iets van de geschiedenis te leren. We moeten achterstelling voorkomen, en waar aanwezig, bestrijden. Hoop en een goede toekomstverwachting zijn voor elk mens, elk volk, van wezensbelang. We moeten alert zijn op ideeën die strijdig zijn met de fundamentele gelijkwaardigheid van mensen. En, we moeten ons de belangrijke vragen blíjven stellen, argeloosheid en lethargie zijn daar niet mee te verenigen.

In die dagen – het waren de jaren zestig – las een ‘goed’ katholiek gezin het dagblad De Tijd. Per ongeluk kregen we ’s avonds wel eens de krant die voor onze buren was bestemd, het Algemeen Handelsblad, in de bus. Ik vond het een beetje een saaie krant: heel veel tekst, weinig foto’s. Later, ik was in 1975 benoemd als raadslid, nam ik toch een abonnement op NRC Handelsblad. Het moet ergens begin jaren tachtig zijn geweest toen ik eens tijdens een raadsvergadering citeerde uit de NRC. ‘Maar mijnheer Marijnissen toch, u citeert uit de NRC? U weet toch wel dat dat een ondernemingskrant is?, vroeg de burgemeester. ‘Ja, dat weet ik, en daarom denk ik dat ik voor de feiten het beste die krant kan lezen. Immers, ondernemers zijn geïnteresseerd in de feiten, en veel minder in meningen.’
Actief in de nationale politiek lees je álle landelijke (en een aantal regionale) kranten en alle opinieweekbladen. Je moet immers weten wat er links en rechts gedacht en geschreven wordt. Wat is het discours? Dat vind je uit door gesprekken met mensen maar zeker ook door het lezen van de kranten voor de feiten én de meningen. In de loop der jaren heb ik geleerd dat de feiten belangrijk zijn, heel belangrijk, maar dat de verschillende meningen, al of niet gebaseerd op feiten, voor een politicus zeker zo belangrijk zijn. Beide bepalen de speelruimte voor het debat. (meer…)

Nothing is more powerful than an idea whose time has come. Het is openingszin van de niet geheel onomstreden film van de Amerikaan Jason Russell over Joseph Kony. In korte tijd hebben maar liefst bijna honderd miljoen mensen achter hun computer zitten kijken naar deze documentaire van zevenentwintig minuten over de misdaden van Kony en zijn LRA army, berucht vanwege de inzet van kindsoldaten in Uganda. Heel uitzonderlijk.
Ik heb eens gefigureerd in een filmpje dat door ruim twee miljoen mensen via internet is bekeken. Daarom werd het ook een viral movie genoemd, een film die zich als een virus via het internet verspreidt. Nou, dat kun je dus met vijftig keer meer recht zeggen van de film ‘Kony 2012’.
Er zijn allerlei redenen aan te wijzen waarom de film zoveel kijkers trekt. Hij is goed gemaakt, hij gaat ergens over en biedt de kijker een handelingsperspectief om de wereld beter te maken. Of het allemaal werkt weet niemand, maar daar gaat het mij nu niet om.
In de film wordt terloops opgemerkt dat er nu meer mensen op Facebook zitten dan er twee honderd jaar geleden op de wereld rondliepen. Ik ben altijd sceptisch geweest over de vermeende onmetelijke kracht van de social media, maar ik moet nu toch vaststellen – ook naar aanleiding van de revoluties in de Arabische wereld – dat de betekenis van internet en twitter enorm is, zeker als ze ingezet worden voor an idea whose time has come.
De technologie brengt ons als wereldbewoners steeds dichter bij elkaar. En dat is goed. Onbekend maakt onbemind. Bekend hoeft niet per definitie bemind te maken, maar het is wel een voorwaarde. Solidariteit is omgekeerd evenredig met de afstand, letterlijk en figuurlijk. Die afstand in letterlijke, geografische zin doet er steeds minder toe. Het beeldscherm is de hedendaagse dorpspomp.

Het was een unieke ‘tafel’ bij Nieuwsuur. Want daar zaten ze samen bij Joost Karhof in de studio: Wim Kok, Ruud Lubbers en Frits Bolkestein, de toenmalige leiders van PvdA, CDA en VVD.
Het gesprek ging over de euro en de vraag: wat is er mis gegaan? Het was eigenlijk de eerste keer dat de politici van toen (toen dit nog de eerste vertegenwoordigers van wat destijds ‘de drie grote partijen’ waren) op televisie ter verantwoording werden geroepen. Nou ja, ter verantwoording…dat viel wel mee. Nieuwsuur is immers een beschaafd programma.
In 1992 werd het Verdrag van Maastricht getekend. Toenmalig premier Lubbers en zijn minster van Financiën Kok waren daarbij. Zij ondertekenden namens ons het verdrag dat ons zou leiden naar één monetaire unie met één munt. Geen van de regeringsleiders had de bevolking iets gevraagd, ook ons werd niet de gelegenheid gegeven ons uit te spreken in een referendum. Het was de Europese elite die – overtuigd als zij was van de wenselijkheid van de superstaat Europa – onze toekomst toen bepaalde. Men had gemerkt dat een politieke unie (de Verenigde Staten van Europa) op dat moment een brug te ver was voor de burgers en menig regering. Daarom besloot men tot een monetaire unie, zodat na invoering een economische en politieke unie onvermijdelijk zou worden. Dat was althans de veronderstelling.
(meer…)

De VS kennen nu meer armen dan ooit tevoren. Bijna 50 miljoen inwoners leven onder de armoedegrens, één op de zes mensen. Met name de ouderen worden getroffen. Zij zijn vaak niet in staat de medische kosten te betalen en zien daarom van noodzakelijke zorg af. (Trouwens, ook in ons land hoor ik inmiddels voorstellen – onder andere van Wouter Bos – om de kosten voor de zorg voor ouderen te privatiseren door mensen te dwingen hun huis ‘op te eten’.)
De Amerikaanse droom blijft voor de overgrote meerderheid van de Amerikanen hun leven lang een fictie. Van krantenjongen tot miljardair is een carrière die slechts voor zeer weinigen is weggelegd. Die weinigen eigenen zich wel het grootste deel van de nationale rijkdom toe, jaar na jaar. De crisis treft hen niet; zij hebben hun schaapjes al lang op het droge. Getroffen worden, net als hier, de gewone, hardwerkende burger. Hij verliest zijn baan en daarmee zijn ziektekostenverzekering, hij wordt uit zijn huis gezet, hij raakt steeds dieper in de put.
Obama was voor velen – ook voor mij – identiek met hope. Van die hoop is nu weinig meer over. Op vrijwel geen enkel terrein heeft hij echte verandering kunnen doorvoeren, niet binnenlands en ook niet in zijn buitenlandse politiek. Speechen kan hij nog steeds, maar de glans is eraf. Als woorden niet gevolgd worden door daden verliest iedereen op den duur zijn geloofwaardigheid en overtuigingskracht.
De president is aangelopen tegen de wetmatigheden van de kapitalistische economie en de rechtse, egoïstische houding van veel Amerikanen. Hij heeft simpelweg geen vuist kunnen maken tegen de macht van de zorgverzekeraars, de financiële sector en het bedrijfsleven. Op Wallstreet wordt gedanst op de vulkaan; a poor little baby child is born, in the getto.
Time for change: Yes, we can. Maar niet zonder de oorzaken aan te pakken.

Door de wereld, en het spook heet OCCUPY. Van Tunesië tot New York, van Tel Aviv tot Amsterdam, overal tonen de tentakels van het spook zich op straat. Het spook heeft niet één gezicht, want het herbergt zovéél gezichten. OCCUPY is gefabriceerd op internet, op Facebook. De constructeurs worden allemaal door dezelfde wens gedreven: de diep gevoelde wens verlost te worden van de maatschappelijke ongelijkheid, de om zich heen grijpende hebzucht, de vernietiging van wat mooi en kwetsbaar is, de uitholling van de publieke zaak, én het machteloze gevoel daar niets aan te kunnen doen.
Het is opmerkelijk dat juist de burgers in de Arabische landen het voorbeeld zijn geworden van deze wereldwijde beweging. Zonder exact te weten wat de uitkomst van hun protest zou zijn, maar overtuigd van het feit dat het zo niet langer kon, zijn ze hun protesten begonnen, en hebben ze hun tenten opgeslagen om hun vastberadenheid te onderstrepen.
De eisen mogen per land verschillen, maar de ondertoon is overal dezelfde: zij die denken dat ze het volk kunnen leiden, het volk kunnen besturen, moeten beseffen dat de belangen van het volk, en alleen die, op één horen te staan. Het gemeenschappelijke is, anders gezegd, de wens te komen tot meer democratie.
Democratisering van het politieke bestel, democratisering van de burgerrechten, maar ook democratisering van de economie, de kurk waarop wij allen drijven.
Velen zijn, met name door de schandalen in de wereldwijde financiële sector, gaan ingezien dat dit neoliberale systeem – thuis maar ook elders – meer kwaad doet dan goed. De dominantie van de hebzucht in de financiële sector is iedereen een doorn in het oog, vooral omdat gewone mensen voor de gevolgen van de crisis opdraaien en de samenleving wordt geruïneerd.
OCCUPY, spook van de maatschappelijke vooruitgang, doe wat je moet doen: BEZET!