23 Februari - De Pers
“Over twee jaar zijn er weer nieuwe verkiezingen”
Niet de ChristenUnie maar de SP had in het kabinet moeten zitten. En hoewel de toon van het regeerakkoord hem wel aanstaat, ontbreekt het aan concreet beleid. En verschillende bewindslieden zijn totaal ongeloofwaardig. In gesprek met Jan Marijnissen, oppositieleider in wording.
Op de dag voorafgaand
aan die
waarop Koningin
Beatrix met
de traditionele
bordesscène de
nieuwe regering
presenteert, zit SP-leider Jan Marijnissen
zich thuis in Oss aan de eettafel
in de achterkamer enigszins te
verbijten. De grote winnaar van de
verkiezingen had in het kabinet moeten
zitten. Hij, zijn mensen, zijn partij,
en niet de ChristenUnie. De teleurstelling
zorgt bij Marijnissen alleen
maar voor meer gedrevenheid.
Hij bereidt zich thuis een paar dagen
voor op het debat over de regeringsverklaring,
volgende week woensdag.
Dan mag hij als oppositieleider het
spits afbijten: ook best mooi. Nu
wordt er tenminste naar hem geluisterd.
Marijnissen: ‘En daar ben ik trots
op, zeer trots zelfs, want ik weet nog
hoe dat ging toen wij in de Kamer
kwamen, nog niet zo lang geleden.
Ruim tien jaar geleden in 1994 was ik
de laatste. De zaal was bijna leeg toen
ik het woord voerde.’
Als oppositieleider zal Marijnissen
er fel bovenop zitten. ‘Ik gun iedereen
het beste dus ook dit kabinet,
daar gaat het verder niet om. Maar ik
zie het menselijke en sociale, wat toch
de boodschap is geweest van de verkiezingen
op 22 november niet terug
in het regeerakkoord, althans in onvoldoende
mate.’
Nu zijn partij groter wordt zal hij
ook meer aangevallen worden. Dat
ligt hem wel. ‘Hoe meer ze dat doen,
hoe beter voor ons het is. Ik heb het
eerder jammer gevonden dat men
mij niet interrumpeerde in de Kamer.
Dat geeft je toch een ideale kans, los
van het feit dat ik dan op mijn best
ben. Het geeft je extra spreektijd en
veel meer kansen om je te profileren.
Ik moest altijd anderen interrumperen.’
Volgens Marijnissen is de SP zo
groot geworden, omdat de partij ook
alternatieven aandraagt. Dat doen
Wilders van de Partij voor de Vrijheid
en Verdonk van de VVD in zijn ogen
niet. ‘Door hun manier van doen, komen
mensen met de ruggen tegen elkaar
te staan. Dat is uiteindelijk funest
voor iedereen. Ik denk dat een
van de dingen ook is geweest dat
mensen die polarisatie een beetje beu
zijn.’
‘Hoe kun je over mensen spreken
in termen van een tsunami als je weet
wat er door de tsunami met mensen
is gebeurd?’ Dat hij dat volhield, ook
nadat hij kritiek kreeg op die metafoor,
vindt Marijnissen ‘werkelijk onvoorstelbaar’.
‘Je kunt niet van mensen vragen
hun afkomst te verloochenen. Dat is
hetzelfde als ik zou verloochenen dat
ik katholiek ben opgevoed.’
De groei van de SP gaat door, denkt
hij. ‘Kijk onze mars langs alle instituties
duurt al dertig jaar. We staan er als
partij in allerlei opzichten ontzettend
goed op. Deze verkiezingen beloven
ook weer een succes te worden. De
opmars van de SP wordt niet gestuit,
niet door dit kabinet, door niemand.’
Marijnissen vindt dat er weinig
concrete maatregelen in het nieuwe
regeerakkoord staan, maar de toon
van het stuk zint hem meer dan het
die van het vorige kabinet. ‘Het is absoluut
zo dat de boodschap van de
verkiezingen van 22 november bij
alle partijen is overgekomen, in de
zin van: het moet menselijker, de
menselijke maat, gemeenschapszin,
weg van het individualisme en het
doorgeslagen egoïsme en in plaats
daarvan, meer samenlevingsopbouw.
Ik vind het goed dat dat erin terugkomt.
Ik hoop dat de wijken echt gerevitaliseerd
worden, want daar moet
het gebeuren. En daar bedoel ik mee
dat er huisartsenposten zijn, dat er
thuiszorg is, dat ouderen daar terecht
kunnen, en werklozen. Dat iemand
gewoon jou helpt van: ‘Gut, zullen
we samen eens kijken of we niet iets
anders voor jou kunnen vinden?’ Dat
mensen zich thuis voelen, dat ze zich
verzekerd weten van steun als het nodig
is.’
‘Echt die schaal van de wijk, nog
liever de buurt zelfs, daar moeten we
het echt doen door huisvesting te verbeteren,
door ruimtelijke ordening,
dus de manier waarop de wijk is aangelegd
te verbeteren, het schoon te
houden, het heel te houden.’
‘Nederland is zo verschrikkelijk
klein, de natuur zo kwetsbaar en we
hebben al zo weinig meer. Je moet
echt als overheid op een gegeven moment
paal en perk stellen. Al die stadjes
willen eigen industrieterreinen. Je
ziet ze overal verschijnen. Het is geen
porem. Het ziet er totaal niet uit.
‘Ik vind het dus uitstekend dat ze
zich iets lijken aan te trekken van de
behoefte aan socialer beleid. Alleen
ook hier geldt, er is nog heel veel onduidelijk
over hoe ze dat concreet laten
neerslaan in beleid. Wij zullen,
zoals we altijd doen, met alternatieve
voorstellen komen.’
Wilt u een SP-schaduwkabinet oprichten?‘
Daar is het nu te vroeg voor. Kijk tegen
de tijd dat over twee jaar de verkiezingen
zijn, dan…’
O ja, zijn er over twee jaar verkiezingen?
‘Ja.’
Maar had u niet nu al gewoon op de
plek van de ChristenUnie moeten zitten?
‘Natuurlijk hadden wij daar moeten
zitten. En daar hadden wij ook willen
zitten. En dat weet de PvdA. En dan
toch proberen om via een omweg net
doen alsof ik daar ben weggelopen:
dat is gewoon beneden alle peil. Dus
de PvdA weet gewoon dat het CDA
van begin af aan gezegd heeft: ‘Wij
gaan zeker niet met de SP in zee.’ En
de PvdA wappert nou alleen maar
met dat ding, dat verslag van de informateur,
dat is het enige wat ze hebben.
Terwijl ze heel goed weten dat
daar een verhaal aan vooraf gaat dat
daar niet in staat. Dat is wat ik zo verwerpelijk
vind aan de manier waarop
Bos en de zijnen zich opstellen. Dat
ze op een hele gekunstelde manier de
SP van alles in de schoenen willen
schuiven, terwijl het duidelijk dat zij
zelf ook geen poot voor ons hebben
uitgestoken. Want Bos had ook kunnen
zeggen: nou, als Marijnissen niet
mee mag doen… En intussen herken
ik veel van de taal van de SP in het regeerakkoord.
Dat verbaast me overigens
niks. Ik weet uit zeer betrouwbare
bron dat de SP geen dag ontbroken
heeft aan de onderhandelingstafel.’
Is Bos een socialist en maakt hij als minister
van Financiën dezelfde ontwikkeling
door die Kok ook onder Lubbers
maakte? Of is Bos misschien wel nooit
een socialist in hart en nieren geweest?
‘Je weet het bij hem niet. Hij heeft een
verhaal over zijn vormingsgeschiedenis
van huis uit. Bos heeft met alle
inzet die hij had de marktwerking
verdedigd onder paars. Dan kan hij
wel zeggen dat hij tot inkeer is gekomen,
maar als ik zie dat hij de marktwerking
in de zorg nu toch ongemoeid
laat, betwijfel ik dat. Hij heeft
Balkenende met een hoop theater de
maat genomen over hoge inkomens,
maar daar staat nu niets over in het
regeerakkoord, behalve adviesrecht
van de ondernemingsraad. Een goede
ondernemingsraad doet dat sowieso
al.’
En zit er verder wat bij, in het kabinet?
‘Tja. Zo’n Piet Hein Donner. Wat
moet die nou in het kabinet op Sociale
Zaken? Ik vind het merkwaardig
dat hij terugkomt. Een half jaar geleden
is hij afgetreden vanwege de
Schipholbrand. Is dat nou vergeten
of zo dan? Er zijn net elf, twaalf mensen
omgekomen. Je neemt daar je
verantwoordelijkheid voor en nu is er
niemand meer die daar één vraag
over heeft? Balkenende - die man lijkt
een totale metamorfose te hebben
ondergaan. Tenminste die indruk
wordt gewekt. Alsof hij nu een totaal
andere JPB is dan dat hij vijf of vier jaar geweest is. Hij heeft zich eerst de
wet laten voorschrijven door de VVD.
Hij heeft gewoon VVD-beleid gevoerd,
met volle overtuiging. Ik heb
al die debatten met hem gedaan.’
‘En dan Rouvoet, onze nieuwe minister
van Jeugd en Gezin. Ik heb hem
met Rosenmöller gezien in Israel.
Dan zie je wat die man werkelijk beweegt.
Ik ben me rot geschrokken.
Echt waar. Hij zegt als ze uitkijken
over Jeruzalem iets van: ‘Toch jammer
van die gouden Rotskoepel’ en:
‘Wat hebben die mensen hier eigenlijk
te zoeken?’ Daarmee doelt hij op
de islam. In de Kamer heb ik hem dat
nog nooit horen zeggen. Als dat nu
beleid wordt, dan kunnen we nog wat
mee gaan maken.’
Hij windt zich op over de benoeming
van PvdA’ers Frans Timmermans
als staatssecretaris Europese
Zaken en Bert Koenders op Ontwikkelingssamenwerking.
‘Het is toch
totaal ongeloofwaardig’, zegt hij stellig.
‘Frans Timmermans was één van
de felste voorstanders van de Europese
Grondwet, hij is zelfs één van de
makers ervan. Nu moet hij in het kabinet
precies het tegenovergestelde
gaan doen. Dat is wel heel bijzonder,
zo zie je hoe belangrijk het baantje
is.’
De nieuwe minister Koenders?
‘Wat die allemaal gezegd heeft over
het onderzoek naar Irak, het moest
en het zou er komen. En nu zit hij
doodleuk in een kabinet waarin hij
moet verdedigen dat er geen onderzoek
komt. Hij komt nota bene op de
post Ontwikkelingssamenwerking.
Er zijn toch grenzen?’
Zijn er dan helemaal geen lichtpuntjes?‘
Of Ahmed Aboutaleb als staatssecretaris
van Sociale Zaken uit de verf zal
komen is nog maar zeer de vraag. In
Amsterdam is onlangs een rapport
uitgekomen over de miljoenen en
miljoenen die er verspeeld zijn bij de
re-integratie, dat is onder zijn verantwoording
gebeurd. Hij is ook één van
de gelovigen geweest die dacht dat de
commerciële re-integratiebedrijven
effect hadden. Dat geld is gewoon
over de balk gegooid.’ Vanwege wie
hij is en zijn realistische kijk op integratie
krijgt hij vooralsnog van Marijnissen
het voordeel van de twijfel.
‘Over Ronald Plasterk als nieuwe
minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen ben ik een stuk positiever.
Ik vind hem echt één van de
mooie vlaggen op het schip. Ik kijk er
naar uit om hem te zien opereren.
Maar wat mij het meeste opvalt is dat
er met betrekking tot al die onderwijsvernieuwingen
niets te vinden is
in het regeerakkoord.’
Marijnissen maakt zich op voor een
fris potje oppositie voeren. Het zullen
wederom tropenjaren worden.
En dat voor een man met hartproblemen
die zich nergens wat van aantrekt
en rustig doorpaft.
Eh…hoe is het eigenlijk met uw gezondheid?
‘Goed! Ik ben honderd procent kerngezond.’
U bent niet gestopt met roken, waarom
niet?
‘Ik ben jaloers op al die mensen die er
nooit mee begonnen zijn. Bij mij was
het net geen hartaanval omdat ik er
op tijd bij was. Maar als ik later was
geweest had ik er zeker schade aan
over gehouden. Dan had ik hier misschien
niet eens meer gezeten.’
Voor alle zekerheid dan maar: Is er een
kroonprins?‘
Die hebben we genoeg. Dat is het
eerste waar ik me mee bezig heb gehouden
toen ik in 1994 in de Kamer
kwam. Eerst was het Remi Poppe, nadien
Harry van Bommel en Agnes
Kant. Nu zit er weer een hele hoop
talent in de nieuwe fractie. Renske
Leijten is een talent, die moet je echt
in de gaten houden. Mijn opvolging
daar maak ik me nu niet meer zo’n
zorgen over.’
Kan de partij zonder Marijnissen?
‘Aan elk tijdperk komt een eind en
dan komt er iemand anders. Echt,
daar zal ik het nog moeilijk genoeg
mee krijgen. Binnen een maand ben
je gewoon anonymus geworden.’
Dat meent u toch niet serieus, hè?
‘Ze zullen misschien zeggen: “U was
toch ooit…” Dat is echt zo. Toen Rosenmöller
weg ging was Halsema
binnen een maand de vrouw die het
moest doen.’
