|
'Bij ons gaat alles in overleg' |
Uit onderzoeken blijkt steeds weer dat moeders bijna altijd de doorslaggevende rol in de opvoeding spelen. Zij bepalen de lijn, en hebben overal een mening over. Reden voor J/M om zich af te vragen: hoe denken vaders over opvoeden? Als eerste in de serie interviews: Jan Marijnissen
Jan Marijnissen (50) lijsttrekker van de SP, doet het bijzonder goed in de peilingen. Naast al zijn politieke werk heeft hij echter nog een taak: hij is vader van de zeventienjarige Lilian. Een gesprek over vaderschap.
Wat ziet u als uw meest essentiële aandeel in de opvoeding?
'Ik probeer mijn dochter weerbaar te maken. Het middel is het koppelen
van maximale vrijheid aan maximale verantwoordelijkheid.'
Wat betekent dat in praktijk?
'Een klein kind moet je beschermen tegen grote gevaren; het heeft weinig
zin om een kind zich te laten branden aan de kachel. Maar het is wel zaak
om kinderen de vrijheid te gunnen dingen uit te proberen, en ze tegelijkertijd
de consequenties van hun daden onder ogen te laten zien. Mijn dochter
is nu zeventien, dus dat is al zeventien jaar elke dag zo. Het gevolg
is dus wel dat ze een enorm verantwoordelijkheidsgevoel heeft.'
Stel dat ze opeens wil stoppen met school?
'Ik zou mezelf voor m'n kop slaan. En verder zou ik het laten gaan, je
kunt het toch niet afdwingen. 'Óf je studeert, óf je gaat
het huis uit,' zulk soort belachelijke machtsmiddelen werken toch niet.'
Ouders worden voor van alles verantwoordelijk gesteld, ook wat betreft
normen en waarden. Maar wat zijn die normen en waarden nou eigenlijk?
'Voor de hand liggende dingen: Respect hebben voor een ander mens en zijn
bezit. Tolerantie, wijsheid niet altijd maar je woorden klaar hebben over
een ander, maar eerst eens even nadenken. Empathie - buitengewoon belangrijk.
Interesse in het publieke domein - veiligheid op straat, onderwijs, vervuiling.
Het besef dat je geacht wordt een bijdrage te leveren aan de samenleving.'
Na het drama in Venlo hoor je van veel ouders dat ze hun kinderen
niet meer leren om een ander in nood te helpen, maar weg te rennen...
'Ach, al die mensen die redeneren over hoe zij zouden moeten optreden,
of zullen optreden, het is zo prematuur. Wat je op zo'n moment doet is
afhankelijk van je eigen stemming, van de inschatting van het gevaar,
van je betrokkenheid bij het slachtoffer, de omstandigheden. Daar kun
je bijna niet op anticiperen.'
Toch leren ouders hun kind het liefst hoe ze het beste kunnen reageren.
'Geloof ik niets van. Tenminste, ik denk niet dat het echt effect heeft.
Een kind helpt, of helpt niet, en wat jij als ouder van tevoren hebt verteld,
dat heeft er niets mee te maken. Het gaat niet om het expliciete opvoeden,
maar over het impliciete opvoeden. De expliciete momenten zijn spaarzaam.
En als het goed is, zijn die er helemaal niet.'
Is het gezin de hoeksteen van de samenleving?
Nou, ik zou zeggen: het fundament! In ieder geval is de ouder-kind relatie
dat. Ik ben iemand die bijzonder hecht aan opvoeding. En zeker in deze
ingewikkelde tijd. In de tijd van de Batavieren hoefden ze kinderen ook
niet naar school te sturen. Je hoefde niet te leren lezen en schrijven,
geschiedenis was er nog niet. In het begin van de vorige eeuw werd alfabetiseren
noodzakelijk om te kunnen werken. En de samenleving is alleen maar ingewikkelder
geworden.'
Zijn er ook praktische dingen die ouders kunnen doen om kinderen respect
bij te brengen?
'Jonge mensen zijn bijvoorbeeld vaak ongenuanceerd. Als Lilian een inschattingsfout
maakt en mensen te makkelijk kwalificeert, zeg ik: 'Luister eens even,
hij denkt er anders over dan jij, het volstaat niet om te zeggen: ik ben
het er niet mee eens. Je moet argumenten hebben. Ook al vind je jouw argumenten
beter, dan nog moet je de ander wel respecteren.' Als iemand er een potje
van maakt, mag je hem of haar verder negeren, maar dat gaat niet zomaar.
Je kind aanspreken op ongenuanceerdheid vind ik de essentie van opvoeden.'
Hebt u het in de Tweede Kamer wel eens over je kind?
Nee. Het is een misverstand om te denken dat kamerleden collega's zijn.
Bovendien laat ik ze in die intieme sfeer niet toe. Binnen de SP is het
een andere zaak, dat zijn gelijkgestemden.'
In een recent interview in Opzij zei u dat je niet én een gezellig
sociaal leven kan hebben, én een gezin, én in de kamer kan
zitten.
'Ik heb een ander sociaal leven dan gemiddeld. Ik ben vorige week wel
naar cabaretier Vincent Bijlo geweest, maar meestal moet ik afzeggen.
Dan komt er een vergadering tussen. Of een actualiteit waardoor je naar
Den Haag Vandaag moet. Je kunt dan niet zeggen, ja, wacht effe, ik heb
nu dit of dit. Het begrip "vrije tijd" is bij ons veel beperkter.'
Bewaakt uw vrouw het thuisfront?
'Ja, met die kanttekening dat zij wel raadslid is voor de SP in Oss, ex-wethouder
is, en een baan heeft. Dat is altijd zo geweest. Ik zou het absoluut niet
kunnen verdragen als zij een dienstbaar bestaan zou leiden. Dat zou ik
niet accepteren, ik zou hier onmiddellijk vertrekken. Iedereen heeft recht
op zijn eigen ontwikkeling en eerlijke kansen.'
Lilian is zelf ook actief binnen de SP. Trots?
'Niet speciaal. Ik ben er wel heel trots op dat ze een betrokken mens
is. Jaren geleden is ze vegetariër geworden, zonder dat ze de onhebbelijkheid
heeft dat ze steeds anderen moet overtuigen dat ze dat ook moeten worden.
Ze doet dat heel subtiel. Ik ben trots op het feit dat ze vegetariër
is geworden en dat heel gemotiveerd doet. Ze is ook gehard doordat ze
zich altijd moet verantwoorden daarover. Aan vleeseters wordt nooit gevraagd
waarom ze dat doen.'
Vindt u het belangrijk dat uw dochter trots is op de dingen die u
bereikt?
'Ja. Als mensen op school tegen haar zeggen dat ze mij op televisie hebben
gezien en ze vonden het leuk, dan vind ik dat leuk voor haar. Beter dan
dat ze zeggen: "Wat een oetlul". Het gaat nu goed met de SP,
maar er komt ongetwijfeld ook een tijd dat het wat minder gaat. Dat zal
ze ook moeten leren, dat hoort allemaal bij het leven. Opvoeden is ook
levenswijsheid en levenskunst bijbrengen. Je moet je kind duidelijk maken
dat er geen recht op geluk bestaat, maar dat er zoiets is als het lot.'
Lilian heeft vast een makkelijker jeugd dan u had.
'Weet ik niet. Ik praat niet voor haar, en dat zal ik ook eigenlijk nooit
doen. Dat heeft met respect te maken.'
Dus er wordt ook niet gezegd: 'Kind, je zou eens moeten weten hoe
ik vroeger…' en: 'Wees maar blij dat…'?
'Nee, dat doe ik af en toe om te treiteren, zoals alle ouders dat doen.
Als ik dan zeg: "Toen wij zo oud waren als jij, ach ach ach ach.
Wij gingen nooit op vakantie. Wij deden vakantiewerk om wat geld te verdienen
en we waren blij dat we een kortingskaart voor de NS konden kopen zodat
we een week door Nederland konden toeren." Dan zegt zij: "Jaaajaja."
Toen u zo oud was als uw dochter nu, had u allang geen vader meer.
U hebt geen voorbeeld.
'Ik had wel een moeder.'
Maar de vaderrol is toch anders?
'Ja, absoluut. Tenminste, dat vermoed ik. Het archetype van de moeder
is het Maria-type, dat alles vergeeft. De vader staat meer voor regelmaat
en rechtvaardigheid. Inmiddels lopen die rollen allang door elkaar. De
klassieke vaderrol speel ik niet, want ik ben net zo begripvol en vergevingsgezind
als het klassieke moedertype. Het gaat bij ons vrij vanzelf. Als er op
gezinstaken gewezen moet worden, dan hebben mijn vrouw en ik daar dezelfde
opvatting over. Verder gaat alles in overleg. We hebben geen onderhandelingsrelatie
met onze dochter, zo van: 'Als jij dit doet, dan dat.' En we zijn even
streng.'
Doet het pijn om streng te zijn?
'Nee. Maar ik beleef er ook geen genoegen aan. Het heeft ermee te maken
of je ergens van overtuigd bent. En dan kun je ook niet anders. Je voelt
dat het in het belang is van ons drieën dat dingen moeten gebeuren.
En je beseft dat het in haar belang is dat ze inziet: zonder offer geen
solidariteit. Ik heb dus geen wroeging; ik sla mijn dochter niet.'
Ook niet in een moment van drift?
'Nee, echt niet. Ik vraag me wel eens af hoe het kan dat er in ons land
50.000 kinderen mishandeld worden. Ik hoor wel van ouders van ouders over
kinderen die altijd huilen. Dat hun zenuwen zo onder spanning staan, dat
ze weinig slaap krijgen. Lilian was indertijd gelukkig heel makkelijk.
Maar in zo'n situatie kan ik me heel goed voorstellen dat ouders door
het lint gaan en hun kind een tik verkopen.
We hebben vanuit de SP dan ook een voorstel om opvoedconsultatiebureaus
in te stellen. Zodat het normaal wordt dat je aan een derde om advies
te vragen.'
Nog steeds worden moeders als de belangrijkste opvoeders gezien.
'Dat zijn ze misschien ook wel. Biologisch gezien: als je een kind negen
maanden draagt en dan ook nog borstvoeding geeft... Door de emancipatie
is alles afgevlakt, maar in essentie bestaat het nog steeds. En vrouwen
zeggen dat zelf ook.'
Hebt u zich als vader wel eens buitengesloten gevoeld?
'Ja. In de eerste drie jaar. Lilian hing ontzettend aan haar moeder, daar
had ik verder geen enkele invloed op. Mijn vrouw was er ook vaker. Dan
merk je: er is maar één anker, en dat is de moeder. Ik heb
me daar onmiddellijk bij neergelegd. Na verloop van tijd ging het vanzelf
over. Nu wisselt het een beetje.'
Nu lijkt ze in de voetsporen van haar vader te treden.
'Men denkt dat wij haar in die richting stuurden, maar dat is het laatste
wat we gedaan en gewild hebben. Lilian is heel zelfstandig en heeft zichzelf
ontwikkeld. Ze schreef een column over de LPF ten tijde van de raadsverkiezingen
in Oss. De lijsttrekker van de LPF heeft daar op een nogal onbeschofte
manier op gereageerd: hij insinueerde dat ík die column geschreven
had. Die man kon blijkbaar niet begrijpen dat er kinderen van 17 zelfstandig
zijn, en dat er ouders zijn die dat goed vinden.'
Is het niet moeilijk dat u in de politiek soms strategisch moet zijn
ten koste van de absolute eerlijkheid?
'Ja. Maar toch: veel mensen denken dat het in de politiek voor 90 procent
om strategie gaat, en voor 10 procent om de inhoud. Ik durf te beweren
dat het bij ons andersom is. Ik maak mijn dochter wel duidelijk dat je
soms te vroeg kunt zijn met dingen. Dat ze begrijpt: je kunt dat nou wel
zeggen, maar het beeld dat dan onstaat is zo krachtig en contrair met
wat je wilt beweren, dat je een ander moment of een ander podium moet
kiezen. De kwaliteit van het zaad wordt niet bepaald door de grond waar
het op valt, maar als je het op de rotsen gooit, wordt het niets. Dat
is niet strategisch, maar meer tactisch.'
Als Lilian later bij de Shell gaat werken, heel veel geld verdient
en dat besteedt aan dikke Mercedessen is dat vervelend of oké?
'Oké. Dat is haar keuze. Het klinkt allemaal wel erg correct hè?
Natuurlijk zijn er de nodige meningsverschillen. Maar verder gaat het
goed. Ik vraag wel eens aan haar: "Is er nou helemaal niks? Als er
iets is, moet je het wel zeggen, hè?
Hebt u zich vroeger voorgenomen om dingen echt anders te doen dan
uw ouders?
'Veel kinderen van mijn generatie hebben nooit een echt gesprek gevoerd
met hun ouders. Vandaar dat ik haar regelmatig aanspreek. Als er misschien
drempels zijn waardoor ze dingen niet wil zeggen, respecteer ik die natuurlijk.
Maar ik denk toch: ik moet die dijk even doorbreken om te kijken of het
water aan de andere kant niet te hoog staat. Dat doe ik meer dan mijn
moeder kon of wilde.'
Wat is het moeilijkste?
'Dat je je invloed verliest. De speelruimte van je kind wordt groter en
groter. Nieuwe vrienden, die je niet altijd kent. Nu kennen wij de meesten
wel, maar toch. Wat spookt ze uit? Ze legt heus niet voor ieder uur verantwoording
af. Ik weet gelukkig vrij redelijk wat ze doet, en ze doet er ook niet
geheimzinnig over. Dat is de paradox van de ouder: je voedt op om jezelf
ongelukkig te maken. Kinderen worden groot, je hebt steeds minder over
ze te zeggen. Uiteindelijk gaan ze het huis uit.'
Terug
naar interviews
