|
Jan Marijnissen
op oorlogspad
|
| J |
Jan Marijnissen (43) is bovenal vriendelijk. Maar achter de charme van
de partij- en fractievoorzitter van de SP schuilt een venijnige vechtlust.
Hij begon zijn politieke leven ooit bij de maoisten, de Kommunistische
Eenheidsbeweging Nederland (KEN-ML) die later werd omgedoopt in de
Socialistische Partij.
Wat Marijnissen zelf betreft: voor het socialistische leven was er nog
een katholiek begin.
Jan Marijnissen: 'Ik ben zes jaar lang misdienaar geweest. In de vijfde
klas lagere school heb ik mijn vader ten grave gedragen. Ik werd naar
een kostschool gestuurd, de karmelieten in Oldenzaal. Ik was verplicht
te biechten. Ik wist nooit wat ik moest zeggen. Wat doet een kind nou
verkeerd? Ik zei altijd maar: ik ben weer niet gehoorzaam geweest. Al
die katholieke cliches werden erin gestampt. Van barmhartigheid en medemenselijkheid.
Sla de bijbel maar open. Allemaal hypocrisie. Want wat er de rest van
de week gebeurde, kon ze geen moer schelen. Op die kostschool zag ik een
blaadje met een foto van Mao Tse-toeng erop. Ik werd er meteen vreselijk
door gefascineerd. In India heerstte hongersnood, maar in China had Mao
ervoor gezorgd dat de mensen te vreten hadden.
 |
|||
| ‘Je zult mij nooit horen zeggen dat ik links ben. | |||
|
Ik vind het een onmogelijk woord.’
|
Foto: Paul Levitton
|
||
De katholieke zuil is nu ter ziele. Dat is goed. Maar het heeft ook zijn
schaduwzijde. Neem de overdracht van normen en waarden. Daar kun je badinerend
over doen. Dat doe ik dus niet. Ik houdt me verre van de ideeen van Hirsch
Ballin, maar ik heb me wel buitengewoon geërgerd aan de linksigheid
van de jaren tachtig. Wie aan normen en waarden deed, werd in het verdachtenbankje
geplaatst.'
Het linkse verval. De SP-voorman weet waarom de electorale en morele terugtocht
voor links Nederland zich heeft voorgedaan. Het zal in ons gesprek een
steeds terugkerend thema worden.
'Links profileerde zich met de individualisering. Ze hadden een ideologie
nodig om goed te kunnen slapen. In mijn ogen was het niet meer dan een
rechtvaardiging voor het eigen gedrag. Driekwart van links Nederland behoort
nu tot de nieuwe rijken. Ze hebben zich geïdentificeerd met de macht.
Ze laten hun carrière voor het engagement gaan.'
Autotelefoon, pieper, de uiterlijke kenmerken van die jachtige moderne
managers, worden ook door Marijnissen gebruikt. Maar nooit zal hij een
stropdas omdoen.
Hij vervolgt: 'Het altruïsme is vreselijk verdacht geworden in de
jaren tachtig. Tegenwoordig missen de mensen de solidariteit van vroeger.
Kijk, solidariteit moet je organiseren. Met idealisme kom je nergens in
het leven. Utopisch denken, mooie bedoelingen hebben, daar bereik je niet
veel mee. Vage oproepen, zo van: stop de criminaliteit, dat werkt niet
in de samenleving. Als je in verontwaardiging blijft steken ben je een
pastoor.'
Dan maakt de socialist Marijnissen een analyse waar de katholiek Ernst
Hirsch Ballin jaloers op zou zijn. 'De politiek heeft geen oog voor de
opvoeding van kinderen. Neem die gewelddadige films. De filmkeuring moet
terug! Wij keken naar Pipo de Clown, Swiebertje. Nu krijgen kinderen vijf
moordpartijen binnen een uur te zien. Ik zit met plaatsvervangende schaamte
tegenover mijn kleine van negen.'
Niet alleen de televisie draagt bij aan normvervaging, vindt hij. 'Neem
de gokkasten. Daardoor worden mensen crimineel. De gelegenheid maakt de
gokker. Kinderen zijn de snelst groeiende groep gokverslaafden.'
In de jaren zeventig en tachtig begon de verloedering van onze jeugd.
Marijnissens kruistocht begint daarom bij de opvoeding van onze
jongeren. 'Neem de buurtcentra. Ik zeg u: de meest succesvolle jongerenwerkers
zijn zij die zelf in het leven hebben gestaan en niet de opbouwwerkers
van de sociale academie. Ze mogen dan wel gestudeerd hebben en een titel
hebben gehaald, maar ze hebben geen natuurlijke autoriteit. Alles wat
van die sociale academie kwam waren linkse mensen, die een dikke boterham
verdienden aan links zijn.'
De SP is een actiegerichte partij. In Oss (Noord-Brabant), zo'n beetje
de hoofdstad van wat je het SP-land zou kunnen noemen werd al de daad
bij het woord gevoegd. De SP wil de jeugd van de straat houden. Voor kleine
kinderen verrees hier een socialistische speeltuin, gebouwd door de werkers
van de partij en medegefinancierd door het plaatselijke grootkapitaal.
Unox, C&A, de Rabo en Desso-tapijten prijken op de sponsorlijst, die
pontificaal bij de ingang prijkt.
Waarom koos de SP voor een speeltuin?
Marijnissen op bewogen toon: Kinderen spelen niet meer buiten. Je
ziet hun motoriek achteruitgaan. We hebben met opzet deze wijk gekozen
omdat die verpauperde. We zijn geworteld in deze volkswijk. Door zo'n
gezamenlijke activiteit krijg je eenheid in de wijk. We hebben de speelplaats
Elckerlyc genoemd, het middeleeuwse woord voor iedereen. Iedereen
is hier welkom: zwart en wit, gehandicapt en niet-gehandicapt.'
Je moet tijdig successen boeken, hoop bieden, vindt de SP-voorman, je
moet de mensen erbij betrekken. SP-leden worden nauw betrokken bij de
speeltuin. Mevrouw Marijnissen, kleuterleidster en lid van de gemeenteraad
voor de SP, speelt een voorname rol in het beheer van dit project.
De speeltuin zou eigenlijk gratis toegankelijk moeten zijn. Maar hoe idealistisch
het uitgangspunt ook is, er is nu toch een hek omheen geplaatst. Er wordt
nu 1,50 entree gevraagd. Marijnissen: 'Niets gaat voor niets in de maatschappij.
We moesten wel. Vandalen sloopten 's nachts de apparaten. Kijk, de anti-autoritaire
opvoeding heeft niet gewerkt.
Ik heb zelf ook heus wel eens kattekwaad uitgehaald. Een hond aan de deur
vastbinden en dan hard wegrennen. Of brommertjes opvoeren en lekker scheuren.
Maar dat is iets anders dan wat die jongens nu doen.'
| S |
urveilleert een soort SP-politie in de speeltuin?
'Het toezicht wordt door de beheerders gedaan, vooral door WSW'ers.
Soms springen mensen uit het kader bij. Ze lopen samen met de kinderen
rond. Ze corrigeren op pedagogisch zeer verantwoorde wijze.'
De speeltuin in Oss vervult een symboolfunctie, net als de medische centra,
de juridische spreekuren en de alarmlijn van de SP in de Tweede Kamer.
Nieuwe socialistische vormen vervangen de oude. De SP doet niet aan een
1-mei-viering.
Marijnissen: 'Dat is allemaal links fetisjisme. Die 1-mei-vieringen worden
gedomineerd door de PvdA, het summum van burgerlijkheid. Daarom is het
voor ons een onbruikbaar middel geworden. Het zwaaien met rooie vlaggen
is passé. Vroeger zongen we nog wel de Internationale. Wij gaan
niet, zoals Rottenberg doet, die oude generatie beledigen. Hij zegt dat
ze maar naar Bob Dylan moeten luisteren. Maar die mensen hebben nog opofferingen
gebracht voor een achturige werkdag. Dat zal Rottenberg zijn hele leven
niet meemaken.'
Links Nederland (Marijnissen: 'Je zult mij nooit horen zeggen dat ik links
ben. Ik vind het een onmogelijk woord.') kijkt op zijn beurt weer kritisch
naar de SP. Vooral hun standpunt over migranten is een heikel punt.
De SP-aanvoerder wordt fel. 'De softe sector in Nederland heeft heel lang
gezegd: als we de buitenlanders bij elkaar zetten voelen ze zich veiliger.
Dan integreren ze vanzelf. Wij, als SP, zeiden tien jaar geleden al dat
in de wijken maar tien procent buitenlanders mogen zijn. De Turken waren
daar nota bene zelf voorstander van. Behalve dan degenen die met linkse
softies optrokken. Die riepen ook: tien procent, dat is discriminatie.
Het gaat om de kwantiteit. Als in een wijk zeventig procent buitenlanders
woont, dan zeggen mensen: dit is mijn wijk niet meer. Dan bevatten de
scholen vervolgens negentig procent buitenlandse kinderen. We hebben in
Nederland nu compleet zwarte scholen. Er zijn geen Nederlanders meer die
daar hun kinderen naar toe brengen. De yuppen brengen hun kinderen naar
witte scholen. Mijn dochter heeft wel heel veel buitenlandse vriendjes
en vriendinnetjes op school. Wij hadden indertijd een voorstel om kinderen
van een zwarte naar een witte wijk te brengen. Dan krijg je een gemêleerde
school. Dat was ooit een links item in Amerika. Daar heeft notabene Martin
Luther King nog voor gevochten. Maar de kleine linkse partijen, PSP en
CPN, zeiden toen dat wij crypto-racisten zijn. Dat heeft voor een kras
op mijn ziel gezorgd.'
Marijnissen kan er nu nog heel emotioneel over worden. Want als toen vijftien
jaar geleden de SP-ideeën waren overgenomen, hadden we nu misschien
minder problemen gehad. We moeten ons plaatsingsbeleid goed doordenken.
Ik heb het niet over een spreidingsbeleid à la Bolkestein. En ik
wil geen dwang toepassen. Maar buurten moeten een afspiegeling zijn van
de totale bevolking in een regio. Nu huilen de softies krokodilletranen
over etnische segregatie. Ik vind dat hypocriet, huigelachtig. Al die
discussies in de Tweede Kamer zijn semantisch. Volgens artikel 1 van de
Grondwet mag er niet gediscrimineerd worden. Ik zeg je: onderscheid maken
is goed als daar aanleiding voor is. Waarom maken we anders verpleeghuizen,
bejaardenhuizen en speciaal onderwijs? Zoals gezegd, wij werden voor racist
versleten. Dat is stompzinnig. Er is geen partij die zoveel voor her ANC
in Zuid-Afrika heeft gedaan als wij. Nou, bij het ANC waren ze zo zwart
als kolen. Allemaal Seedorfjes . Met uitzondering van Joe Slovo. Zoiets
mag je in de Tweede Kamer niet zeggen. Ik heb veel met zwarten gewerkt.
Stonden we na het werk de handen te wassen. Zeiden we: schei toch uit,
jongens, dat wordt toch nooit wat! (lacht). Freek kan toch ook grappen
maken over rolstoelers en invaliden. Dat noem ik het summum van integratie.
Als ze over mijn kale kop grappen maken zit ik daar niet mee. Ook heel
veel mensen met een andere huidkleur zitten er helemaal niet mee. Het
wordt allemaal zo teer gemaakt, maar het leven is buitengewoon grof. Ik
heb met Turken, Antillianen en Surinamers gewerkt. Nooit problemen gehad.
We hadden allemaal een blauwe overall aan. Ik kon niet eens zien dat ze
zwart waren. Als er iemand platte toespelingen durfde te maken, waren
daar op de werkvloer mensen die onmiddellijk opstonden.'
Anderen zeggen dat de SP haar voorstellen baseert op het gezonde volksgevoel.
'Dat is waanzin. Als er geen argumenten meer zijn, wordt er met dat
soort termen geslingerd. Ik analyseer de problemen. Het is net zoiets
als wanneer ze zeggen dat je je moeder hebt verkracht! Wat moet je dan
antwoorden: dat heb ik niet gedaan. Wie gelooft dat dan? Witte wijken
moeten open staan voor buitenlanders. Ik ga mee om daar de eerste Turkse
gezinnen onder te brengen.
Ik hou er niet van om problemen te bagatelliseren, want er zijn wel degelijk
problemen: met de tweede en derde generatie. Maar er zijn er ook veel
die zich hebben aangepast. Dat laatste is toch het sleutelwoord. Maar
hoe je het wendt of keert: elk probleem wordt door de tijd wel opgelost.
SP of niet.'
Wat bedoelt u met die laatste opmerking?
'Als we tien generaties verder zijn, dan zullen ze zich wel zo hebben
aangepast dat ze een plek vinden.'
De SP publiceerde begin jaren tachtig de omstreden nota Gastarbeiders
en Kapitaal. Beschouwt u dat achteraf als een fout?
'Wij wilden de vlees-noch-vissituatie voor heel veel buitenlanders
doorbreken. Het ene been wilde hier blijven. Daardoor kwam die hele integratie
niet op gang.
Ik heb van harte aan die nota meegewerkt. Het was een eerlijke poging
om een links antwoord te geven op een bestaand probleem.
In die nota staan een genuanceerde kijk. Jazeker, ik verdedig die nota
nog steeds. Er staan formuleringen in waar ik absoluut niet gelukkig me
was. Het gaat om typeringen. Die op zichzelf niet onjuist zijn, maar verkeerd
begrepen kunnen worden.
Er is daarna zo'n golf van vuilspuiterij over de SP heen gekomen dat velen
erdoor getraumatiseerd werden. Ik heb altijd geloofd in mijn eigen oprechtheid.
Om eerlijk te zijn: ik ben er trots op dat wij ver voor Bolkestein, maar
dan ook heel erg ver voor Bolkestein, dit onderwerp op de agenda hebben
gezet.
We hebben met die nota niet doorgezet. We zijn geweken, terwijl we hadden
moeten doorzetten. We hadden moeten uitleggen wat we bedoelden, persconferenties
moeten geven. Ik heb ook gezegd: laten we er maar mee ophouden want hier
valt niet tegen op te roeien. Ik heb gezegd: jongens, we moeten eerst
in de Kamer zitten en een platvorm hebben waar we op een samenhangende
manier ons hele verhaal kunnen houden.
| E |
en afvallige uit uw eigen gelederen, Erik Zwitser, schreef in Het
Parool dat de SP met extreem-rechts flirt om stemmen te winnen?
Marijnissen slaat een heel andere toonhoogte aan en steekt zijn middelste
vinger in de lucht. 'Wil je dat niet meer zeggen: eigen gelederen. Dat
verhaal was één grote vuilspuiterij. Evidente leugens. Die
jongen zit in links-radicale hoek. De bivakmutsen, een uitstervend ras.
Zijn verhaal was gelogen, niets was correct. Vroeger kreeg ik van dat
soort aantijgingen slapeloze nachten. Nu haal ik mijn schouders op. Het
is kinnesinne.'
Hoe staat het met de partijdemocratie in de SP? We horen nooit iets
over oppositie zoals je bij iedere andere partij wel hoort.
'Bij ons wordt met elkaar over belangwekkende zaken onderwerpen intern
gesproken. We doen dat niet zo chaotisch als bij andere partijen de gewoonte
is. We discussiëren ontzettend veel over het broeikaseffect, we praten
over de aanpassing van het belastingstelsel En we hebben veel over euthanasie
gedebatteerd.'
Waarom combineert u de functies van partijvoorzitter en fractievoorzitter?
'De partij wil het vooral. Mijn voorkeur is niet van belang. De andere
partijen hebben minimaal iedere vier jaar een grote clash tussen partijvoorzitter
en fractieleider. Je kunt geen partij noemen of het is hommeles. Bij PvdA,
CDA en VVD zijn er conflicten geweest. Bij D66 is het nog niet voorgevallen.
Maar daar komt het nog wel van als Van Mierlo weg is.'
Partijvoorzitter en fractieleider in één hand heeft, vindt
Marijnissen, heel veel voordelen. 'Je hebt nooit competentiestrijd Maar
het congres moet volgend jaar beslissen of we het zo houden.'
Hoe luidt u advies aan het congres?
'Dat we het zo houden. Het gaat goed op dit moment. De vraag is of
ik genoeg vertrouwen heb om tot voorzitter te worden gekozen en of ik
het fysiek aankan. Mijn aandacht heeft zich nogal naar het parlement verschoven.
Een dag in de week en in het weekend ben ik voor de partij bezig. Maar
als de partij zegt: het moet anders of beter, dan ben ik morgen weg. Ik
zal geen seconde vechten voor mijn lijfsbehoud. Ik zal wel vechten voor
een strategie of voor opvattingen als ik denk dat ze beter zijn.'
U bent een echte professional. U bent al tien jaar als politicus in
de weer. Bent u aan dit werk verknocht?
'Dit bestaan is enerverend. Ik heb het geluk dat dingen in mijn leven
steeds op tijd zijn gekomen. Ik heb alles gedaan: buurten georganiseerd,
afdelingen opgericht, stakingen geleid.'
Met lichte nostalgie denkt Marijnissen terug aan de staking bij de tapijtenfabriek
Bergoss waar het personeel tegen de directeur ('Die werd in de volksmond
de "wattenjood" genoemd omdat de familie eerst een wattenfabriek
had') ging staken. 'Je kunt het zo gek niet bedenken of ik heb het gedaan.
Er is niks waar ik mijn neus voor ophaal. Desnoods maak ik wc's schoon.
Ik ben eerst constructiebankwerker geworden. Zagen, snijden, lassen, boren,
hakken en zetten. Prachtig! Gewoon iets ambachtelijk maken, is het mooiste
wat er is. Het eerlijke staal. Daar valt niks weg te lullen. Het is goed
of niet goed. Haaks of niet haaks. Ik heb veel ramen en deuren gemaakt.
Een deur kan dicht of-ie kan niet dicht. Moet in het slot zitten en niet
trillen. Een deur moet je met een pink kunnen dichtmaken. Ik zou zo weer
willen gaan lassen. Gewoon een overall aan. Uit een hoop smerig roestig
staal iets moois maken. Schitterend vak.'
| Z |
onder iets onaardigs over lassers te zeggen: u had ook een meer intellectueel
beroep kunnen kiezen?
'Ik heb dat niet gedaan omdat ik de capaciteiten niet zou hebben.
Maar die wereld sprak me niet aan. Dat studentikoze ontgroenen. Dacht
je dat ik het zou accepteren dat een paar van die opgeschoten natnekken
mij vernederen. Ik had ze verrot geslagen. Die wereld van opgeblazen poeha.
Ik heb later wel de Open Universiteit gedaan. De vakken marketing en rechten
gedaan.'
Marketing?
'Ik dacht: misschien is het handig om van die moderne tools meer
kennis te hebben. Het was een heel commerciële cursus. Ik vulde het
op een eigen manier in.'
Het gaat goed met de SP ('Wij zijn de enige partij die niet in financiële
nood is en ledenwinst boekt').
Hoe staat u tegenover fraude met uitkeringen?
'Ik zie veel meer dan wie dan ook. Ik weet wat er gebeurt. Als iemand
in de bouw werkt en een uitkering heeft, kan dat absoluut niet. Maar een
bijstandsmoeder of een behanger die voor vijftig gulden een kamertje doet,
dat noemen ze ook al fraude. Ik kan het niet over mijn lippen krijgen
om die mensen als financiële criminelen af te schilderen. Tussen
gewone mensen bestaan heel veel diensten over en weer. Is dat fraude?
Iedereen heeft recht op een menswaardig bestaan.'
Opkomen voor de onderkant van de samenleving. Dat is waar het hem om gaat,
zegt hij. Hij wordt niet bekoord door het glamourwerk van de politiek.
'Dat klinkt braaf. Maar ik vind mezelf echt niet uitgesproken ijdel. En
natuurlijk is het prettig als je een goede kritiek krijgt. Ik ben geen
masochist. Ik merk wel een ontzettend verschil in bejegening nu we in
de Kamer zitten. Daar raak je overigens snel aan gewend. Vroeger moesten
we hemel en aarde bewegen om de media voor de SP te interesseren. Als
je nu op het juiste moment dingen zegt, is het nieuws.
We hebben twintig jaar vreselijk hard gewerkt en stonden nooit in de schijnwerpers.
Dat we nu nationaal bekend zijn, heeft een enorme schwung aan de partij
gegeven.' En om zijn niet ijdel-zijn te onderstrepen, voegt hij er aan
toe: 'Ik heb nooit kunnen bevroeden dat ik nog eens in de Tweede Kamer
terecht zou komen. Ik ben gewoon één van de duizend SP'ers
die zich ingezet heeft.'
De SP heeft in haar feitelijke kamerwerk tot nu toe weinig succes.
'Het zou een tactische fout zijn als we onszelf zouden overschreeuwen.
Zo'n eerste jaar moet je de procedures leren kennen, je de dossiers eigen
maken. De Tweede Kamer is geen forum voor discussie. Als je twee interrupties
plaatst, kun je vertrekken. Ik heb tot nu toe twee interpellaties gevraagd
en gekregen. Ik heb een enkele keer vragen gesteld. Ik zou er drie per
dag kunnen stellen. Wat voegt het toe? Ik maak me geen enkele illusie
dat ik delen van de coalitie kan verleiden om in te stemmen met een motie
die strijdig is met het regeerakkoord.'
Dat is pas defaitisme: dat je in het parlement niet met argumenten
zou kunnen winnen.
'Er valt weinig te winnen. Want fracties willen de hoon vermijden.
Zelfs subtiele moties halen het niet of ze zijn zo marginaal dat ze geen
enkele invloed hebben. Iedereen denkt dat er nu sprake is van dualisme.
Maar op essentiële punten bestaat het niet.'
De SP heeft na een jaar Tweede Kamer dus nog niets concreets bereikt?
'Het feit dat we er zijn, heeft meer invloed dan wordt gedacht. We
hebben in de debatten over de huurverhoging, de gezondheidszorg en de
arbeidstijdenwet een goede rol gespeeld.'
Maar geen enkel resultaat geboekt.
'Ik kruip niet door het stof voor de andere partijen. Het is mijn
taak anderen hun masker af te rukken.'
De twee stemmen van de SP kunnen wel beslissend zijn bij een stemming.
'Het is naief om te denken dat argumenten een rol spelen in de Kamer.
Als je al in staat bent een politicus van een andere partij mat te krijgen,
dan volgt de week daarop nog de eindstemming. En wat zie je dan, dan wordt
de woordvoerder overruled.'
Alles wat in de Kamer wordt uitgesproken, is eufemistisch bedoeld, vindt
Marijnissen. 'De zinsbouw, de betogen. Alles, alles is een eufemistisch.
Vernieuwing staat meestal voor verslechtering. Neem zo'n woord als flexibilisering.
Iedereen wil toch graag flexibel zijn. In de praktijk betekent het nu
dat je altijd moet klaarstaan als de baas je roept.'
Marijnissen beschouwt de PvdA als de erfvijand van de SP. Voor partijvoorzitter
Felix Rottenberg heeft hij weinig waardering. Die mag dan weliswaar zijn
partij hebben gereorganiseerd, maar voor het overige vindt hij hem 'een
grote lantaarn met weinig licht'. 'Het gaat steeds over hemzelf in plaats
van over zijn partij. Ook hoor je Rottenberg niet over de inhoud.'
Waarom strijdt de SP toch altijd tegen de PvdA en nooit tegen de VVD?
De vraag overvalt Marijnissen. Het is even stil. Maar dan klinkt
het strijdbaar: 'Daar komen we nu aan toe. Dat zul je de komende tijd
steeds vaker zien. De PvdA laat zich gijzelen in het regeerakkoord. Er
is niks waar ze trots op kan zijn. De PvdA legt het af op alle fronten.
Dit is een VVD-kabinet. In de PvdA zit de houtworm van het liberalisme.'
| W |
aarom hebt u tijdens het debat over de WAO PvdA-woordvoerder mevrouw
Adelmund aan het huilen gebracht?
'Ik heb haar geconfronteerd met haar eigen uitspraken als vakbondsleider.
Dat waren over de WAO andere woorden dan ze in de Tweede Kamer sprak.
Ze heeft twee zielen in haar borst. Ik heb haar naderhand getroost. Ik
vond het vervelend dat het zo gelopen is. Maar ik heb wel gezegd wat ik
moest zeggen. Het was een vreemde gewaarwording. Ze gaf op het spreekgestoelte
zo duidelijk blijk van de strijd die ze met zichzelf leverde. Het gaat
om WAO'ers die nog veel meer ellende ondervinden dan mevrouw Adelmund.
Dat weet ze zelf maar al te goed. Ik heb stellig het idee dat ze vond
dat ik gelijk had.'
Kok en u, dat botert ook niet.
'Kok was kwaad op mij toen ik hem voor de derde keer herinnerde aan
zijn vakbondsverleden. Zijn vader mag dan timmerman zijn geweest, zelf
is-ie toch naar Nijenrode gegaan. Kok kent de werkende klasse alleen van
toen hij vrijgestelde was van de vakbond. Hij is meer en meer de representant
geworden van de besturende kaste van de PvdA. Het doel van die kaste is
niet om de spreekbuis van het gewone volk te zijn. Kok is absoluut deel
van het establishment. Die drie werkbezoekjes per jaar verhelpen daar
niks aan. Hij heeft ingestemd met de WAO-maatregelen en de huurverhogingen.
Wat ik in Bolkestein waardeer, is dat die prettig onaangepast is.
Kok ergert zich aan de SP? Ik erger me aan hem. Ik kom wel eens in
de gang tegen en dan kijkt hij altijd naar de grond of toevallig net de
andere kant op. Het lijkt net alsof hij me niet ziet terwijl ik hem toch
aankijk. Ik ben zo vaak vernederd door de macht. Dit kan er wel bij. Het
doet me niets.'
De SP is overal tegen. Waarom?
'Ik kies voor verzet. Het is oorlog rond de sociale zekerheid. Ik
ben geen burgemeester in oorlogstijd.'
Maar Marijnissen heeft een geruststellende opmerking. Heus waar, zelf
is hij niet overal tegen. Hij is pragmatisch. 'Ik heb geleerd dat je de
flexible response moet hanteren. Je moet je tactiek aanpassen aan de strategie.
Ik kan relativeren. Savoir vivre. Wat me aanspreekt bij de katholieken
is dat ze die ijzige consequentie van andere geloven missen. Je kunt ook
zeggen dat die katholieken opportunisten zijn, maar ze hebben wel iets
van: het moet praktisch blijven. Elkaar niet constant de maat nemen en
af willen rekenen.
Dat zuurpruimerige, bittere, hebben die linksen, die socialisten altijd
gehad. Ik ga niet gebukt onder de problemen. Ik voel me geen missionaris
of held. Dat gevoel heb ik helemaal niet.'
De salonfahigkeit van de SP zal de komende jaren worden getest. De entree
in de Tweede Kamer is het begin van een lange mars door de instituties,
zo wordt duidelijk. Binnen vijf jaar zal, volgens Marijnissen, de eerste
SP-wethouder in Nederland zijn intrede doen. En zelfs de komst van SP-burgemeesters
sluit hij niet uit.
Komt de SP nog eens in het kabinet?
De SP-voorman acht dat op dit moment uitgesloten. 'Maar,'voegt hij
er snel aan toe, 'als je de gelegenheid krijgt, ben je gek om het niet
te doen. Niets is onmogelijk. Dat zag je in Zuid-Afrika en Oost-Europa.
Misschien komen we over twintig jaar wel in de regering. De geschiedenis
kan ogenschijnlijk stil staan. Opeens kan het heel snel gaan.'
| D |
e SP is niet voor een troonopvolging langs de erfelijke lijnen. Ergo,
is voor een republiek. Toch kon de partijvoorzitter tijdens de formatie
niet om een bezoek aan de koningin heen. Ontelbare keren is Marijnissen
daar al naar gevraagd. Eén keer wil hij het verhaal vertellen.
De SP wilde er mee duidelijk maken dat ze anders is dan de andere partijen.
'Ik ben naar de koningin gegaan met drie Hema-worsten. Mijn vrouw had
ze 's morgens in Oss gekocht. Ik had ze in een cellofaantje gedaan met
een rood strikje erom. Ik heb nog tegen de lakeien gezegd dat als de koningin
de worsten wilde eten ze deze eerst twintig minuten moet laten wellen.
Ik heb haar ook nog twee boekjes van ons gegeven. Ik heb er vrij lang
gezeten. Over de formatie waren we snel uitgepraat. Ik vroeg de koningin
nog of ik haar mocht tegenspreken. We hebben het een hele tijd over werkeloosheid
gehad. Ze zei: dan hebben die jongeren gestudeerd en dan willen ze eerst
een paar jaar reizen. Wie moet dat betalen? Ik hoorde de rechtse vooroordelen.
Ik zei: u moet het niet zo zwaar opnemen.'
Waarop de koningin, volgens de SP-voorman, hem vertelde dat ze op werkbezoeken
toch veel zag en hoorde.
'Ik antwoordde: ik kan me voorstellen dat uw adviseurs er belang bij hebben
u een bepaald beeld voor te schotelen.'
Terug
naar interviews
