|
Het verraad van Kok |
 |
||
| Foto: Ed Oudenaarden / ANP | ||
Tijdens prinsjesdag bleef SP-leider Jan Marijnissen samen met zijn fractiegenoten demonstratief weg. Hij kan de «Paarse propaganda» niet meer verdragen.
Jan Marijnissen, gewezen worstmaker te Oss, heeft
zich zes jaar na de komst van de Socialistische Partij in de Tweede Kamer
een prominente positie verworven als parlementariër. Hij is uitgegroeid
tot het geweten van links Nederland, een volksheld bovendien, de «Robin
Hood van de Lage Landen». Zijn boek Tegenstemmen (1998),
waarin hij nauwgezet en scherp het «verraad van de sociaal-democratie»
als «vijfde colonne van het neo-liberalisme» analyseerde,
haalde de voor een politieke verhandeling ongekende verkoop van tienduizend
exemplaren. Het is ook in Engeland uitgebracht, onder de titel Enough!
A Socialist Bites Back. Het boek kreeg een lovende bespreking van
Tony Benn, de legendarische leider van de radicale vleugel van Labour,
die het «verreweg het beste boek over socialisme van de laatste
tien jaar» noemde. Trots liet Marijnissen die recensie lezen aan
Tweede-Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven, die bekend staat als een groot
Tony Benn-fan. «Daar was Jeltje wel even stil van», zegt hij
vergenoegd.
Samen met zijn adviseur Karel Glastra van Loon, zelf succesvol romanschrijver,
publiceerde Marijnissen eerder dit jaar ook De laatste oorlog,
een uiterst lezenswaardig verslag van een rondgang langs diverse betrokkenen
en experts met als inzet de vraag welke factoren leidden tot de oorlog
op de Balkan. De SP was de enige partij in de Tweede Kamer die zich uitsprak
tegen de Navo-bombardementen tijdens de Kosovo-oorlog. De laatste oorlog
was een genuanceerde poging tot analyse van wat zonder meer als een dramatische
omwenteling van de wereldorde moet worden gezien. De SP onderscheidde
zich wat dat betreft scherp van alle andere partijen in de kamer, inclusief
GroenLinks, die de pijnlijke periode liefst zo snel mogelijk achter zich
willen laten en er zo weinig mogelijk woorden aan vuil willen maken. Marijnissen:
«Er zijn er genoeg in Den Haag die ons achteraf gelijk geven. Die
nu moeten vaststellen dat Europa gewoon deze oorlog is ingetrokken door
de Amerikanen, want daar komt het toch op neer. Dat nooit meer, zeggen
ze nu. Ja, ook in het kabinet. Willem Vermeend is er zo een. Bij de collega's
van GroenLinks bleef het stil. Die zitten sowieso met een knalgroot ideologisch
probleem sinds de Balkanoorlog. Hun enthousiasme voor een pan-Europees
leger, dat nauw samenhangt met hun keuze om zich voor deelname aan de
bombardementen uit te spreken, maakt dat ze nu ook moeten klappen voor
de zeshonderd miljoen gulden extra die zijn uitgetrokken voor het militair
apparaat. En dan moet er later ook nog een paar miljard extra komen voor
nieuwe straaljagers.»
Hij ziet de Kosovo-oorlog achteraf als een breekpunt, een bevestiging
van een nieuwe duistere tijd. «Het maakte pijnlijk duidelijk hoe
stuurloos links in Europa is geworden. Voor de Duitse Grünen was
het een regelrechte ramp. Ik heb die historische redevoering van Joschka
Fischer in Bielefeld gehoord waarin hij de Duitse deelname aan de bombardementen
verdedigde tegenover zijn Grünen-aanhang. Sorry hoor, maar zijn stem
klonk die dag precies als die van Adolf Hitler. Het was zo pijnlijk. Nu
is Fischer samen met de al evenmin te vertrouwen Cohn-Bendit weer de grote
gangmaker van een federalistisch model voor Europa. Het is in mijn ogen
een angstaanjagend voorbeeld van wat er met een partij gebeurt als het
ideologische kader wordt losgelaten ten behoeve van een pragmatische machtspolitiek.
Iedereen die ooit een bezoek heeft gebracht aan het Europees Parlement,
zal toch moeten bekennen dat dat wel het laatste is waar we op moeten
hopen. Het is daar één grote Babylonische spraakverwarring.
Als dat het hoog ste orgaan van Europa moet worden, nou, berg je dan maar.»
Vandaag de dag richten de zorgen van Marijnissen
zich echter in de eerste plaats op de zorgwekkende toestand van de publieke
sector van het Koninkrijk der Nederlanden. Zijn partij was zo ontevreden
over de verleden week gepresenteerde miljoenennota, dat men demonstratief
wegbleef bij de Troonrede tijdens de opening van de Staten-Generaal op
prinsjesdag. Dat zette hier en daar kwaad bloed. Fractieleider Dijkstal
van de vvd zag er zelfs een grondwettelijke overtreding in. Hij meende
dat kamerleden verplicht aanwezig moeten zijn op de verenigde vergadering
van parlement en senaat.
Maar Jan Marijnissen heeft geen spijt van zijn absentie. Integendeel,
hij is blij dat hij de «troonrede van de schaamte» niet live
heeft hoeven volgen. «Ik ben gekozen om in de Tweede Kamer mijn
mond open te doen, niet om een propagandaverhaal van Kok aan te moeten
horen in de Ridderzaal», zegt hij. «Daar heb ik die eed niet
voor afgelegd. Als er een interruptiemicrofoon wordt neergezet, is het
natuurlijk een andere zaak.» Bovendien zat de Troonrede ook nog
eens vol met tenenkrommende formuleringen en curieuze fouten: «Zo
laat Kok Beatrix ergens zeggen dat de ontrafeling van het menselijk genoom
grote veranderingen met zich mee zal brengen voor de voedselvoorziening.
Ik snap nog steeds niet wat ik me daarbij moet voorstellen - ik kom niet
verder dan een soort kannibalisme op reageerbuisbaby's.»
Terwijl Beatrix sprak, was Marijnissen op werkbezoek in Rotterdam, op
een school voor lager middelbaar beroepsonderwijs, die hij beschrijft
als een naargeestige, desolate bunker waar het aan van alles en nog wat
schortte, vooral aan perspectief. «Er zitten daar vijfentwintigduizend
leerlingen van wie er vijfduizend kampen met leerproblemen. Dat ze het
daar volhouden is al bewonderenswaardig.» Het is een symbool voor
wat Marijnissen «de verweesde publieke zaak» noemt. De volgende
dag, tijdens de Algemene Beschouwingen, klaagde hij Paars in felle bewoor
dingen aan wegens «vernietiging tot op het bot» van de verzorgingsstaat.
Waarop premier Kok, minzaam als altijd wanneer Marijnissen voor de microfoon
staat, uitlegde dat geachte vertegenwoordiger het toch geheel verkeerd
zag, en dat er integendeel onder Paars alleen maar meer geld aan zorg
en onderwijs is besteed.
 |
|||
| Foto: Rachel Corner | |||
Marijnissen: «Dat is een schandalig
verhaal en het komt me ondertussen de neus uit. Het is tekenend voor hoe
ver de sociaal-democratie inmiddels van de werkelijkheid af staat. Een
tijdje geleden kwam Kok samen met zijn collega's Blair, Schröder
en Person met een gezamenlijke Derde Weg-verklaring waarin ook al werd
beweerd dat het dankzij de sociaal-democratische regeringen in het hart
van Europa alleen maar beter is gegaan met onderwijs en gezondheidszorg.
Het is een tragisch staaltje kapitalistische vervreemding, en bovenal
een belediging voor de mensen die in die sectoren werkzaam zijn, de mensen
die ik de infanteristen van de publieke zaak noem. Die mensen klagen steen
en been over het systematische verval van hun sector, waarmee het sinds
het aantreden van de pvda in de regering alleen maar sneller is gegaan.
Dat Kok en rekenmeester Zalm durfden te beweren dat ze juist ongekend
investeren in zorg en onderwijs is pure demagogie. Ze maken creatief gebruik
van cijfers. Maar als je het relateert aan het bruto binnenlands product,
is de investering in onderwijs teruggelopen van 6,6 procent naar 5,1,
terwijl de oeso-norm – zeg de norm voor de beschaafde wereld –
ligt op 6,5 procent. Er zou dit jaar twaalf miljard gulden bij moeten
om het op dat gemiddelde te brengen. De uitgaven voor gezondheidszorg
zijn onder Paars gedaald van negen naar 8,2 procent, terwijl de vraag
als gevolg van de vergrijzing juist enorm toenam. Ter vergelijking: in
de Verenigde Staten wordt veertien procent van het bruto binnenlands product
uitgetrokken voor gezondheidszorg: twee keer zo veel als hier.»
De jongste ontwikkelingen lijken Marijnissen gelijk te geven. De «gouden
begroting» van 2001 is minder florissant dan wordt voorgesteld.
Zo onthulde Hans Wiegel namens de zorgverzekeraars in Nederland dat de
premie voor de ziektekostenverzekering het komende jaar maar liefst tien
tot vijftien procent omhoog zal gaan, ter financiering van de «extra
investering» van 3,5 miljard gulden die Paars II op prinsjesdag
aankondigde voor de zorg. Marijnissen: «Dat extra geld is sowieso
fictie, want een substantieel gedeelte van twee miljard werd al tijdens
de presentatie van de voorjaarsnota aangekondigd. De mensen krijgen het
idee voorgeschoteld dat Paars nu allemachtig veel investeert in de kwaliteit
van het bestaan; in werkelijkheid is het vooral een kwestie van pr en
financieel illusionisme.»
«Kieper de Zalm-norm in de hofvijver», zo hield Marijnissen
Kok voor tijdens de begrotingsbehandeling. Het financiële keurslijf
van de liberale rekenmeester heeft de Nederlandse samenleving in zijn
ogen verstikt. «Het is toch volslagen onzinnig om te zien dat er
voor 2001 een inkomstenmeevaller van ruim twintig miljard gulden wordt
verwacht en dat Ad Melkert dan namens de pvda in De Telegraaf meldt dat
dat volledig in het aflossen van de staatsschuld moet worden gestoken?
Het is zo verschrikkelijk calvinistisch. De staatsschuld bedraagt nu 530
miljard gulden. Ter vergelijking: Nederland zit voor bijna zeshonderd
miljard in de hypotheek lasten. We hebben het omgerekend over een schuld
van dertigduizend gulden per persoon. Natuurlijk moet dat eens worden
afgelost. Maar waarom het hele bedrag er in een klap aan opgeofferd? De
oeso becijfert dat investeringen in on derwijs financieel-economisch nu
veel meer rendement zouden opleveren. Het zou acht tot twaalf procent
rendement betekenen, terwijl aflos sing van de staatsschuld slechts vijf
procent genereert. »
Marijnissen geeft een naargeestige opsomming van de droeve stand der dingen
in het Koninkrijk der Nederlanden anno 2000. Alle sociale wetten zijn
verslechterd, de huurkosten zijn gestegen, de arbeidstijdenwet wordt bij
het grof vuil gezet, evenals de vut. In de wao verblijven inmiddels bijna
een miljoen mensen, die volgens Marijnissen terugkeer op de arbeidsmarkt
wel kunnen vergeten als de pleidooien voor het gemakkelijker maken van
economische immigratie (zoals bepleit door onder anderen collega Rosenmöller)
door de regering worden gevolgd. Het hoger onderwijs is dramatisch in
kwaliteit achteruit gehold. Vitale voorzieningen als de spoorwegen zijn
geprivatiseerd, terwijl de levering van gas en elektra ook al klaar is
gemaakt voor de markt. Meer dan tienduizend mensen wachten op een plaats
in een verpleeghuis. Voor een plek in een verzorgingshuis staan 32 duizend
mensen op de wachtlijst. In de thuiszorg is de toestand dramatisch te
noemen. Bijna zestigduizend mensen krijgen daar geen of onvoldoende hulp.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg laat weten dat er zevenduizend meervoudig
gehandicapten zijn voor wie behandeling en behuizing onder de maat zijn.
In de jeugdhulpverlening wachten meer dan tienduizend kinderen op hulp.
«Ik twijfel altijd. Er gaat eigenlijk geen dag voorbij dat ik mijn mening niet ergens over herzie» |
Het parlementaire wapengekletter over het politieke lot van minister Borst, die verleden week demonstratief «onder curatele» van de Tweede Kamer werd gesteld, heeft bij Marijnissen weinig enthousiasme losgemaakt. «Ik denk niet dat Borst politiek nog een lang leven is beschoren. Als de verkiezingen naderen zal Thom de Graaf waarschijnlijk wel overgaan tot een politieke moedermoord. Wat ik Borst kwalijk neem, is dat ze zich heeft laten misbruiken om de medische zorg stelselmatig uit te kleden, precies zoals Karin Adelmund natuurlijk is binnengehaald om gemakkelijker te kunnen snoeien op de sociale uitkeringen. Borst had solidair moeten zijn met de medische wereld waar ze zelf uit kwam. Maar ze ontpopte zich als de vijfde colonne van Paars binnen die medische zorg. Dat bezuinigt wel zo lekker weg. Het probleem is nu dat zelfs extra investeringen misschien niet eens meer helpen. Er is definitief iets stukgemaakt, zeker bij de mensen uit de zorgwereld zelf, de artsen, de verplegers, net zoals dat bij het onderwijzend personeel het geval is. In hun sector is niet alleen het vet weggesneden, men is gaan hakken tot op het bot. Dat heeft het vertrouwen weggenomen bij de mensen die het allemaal doen moeten. Zo kon het tekort aan verplegend personeel en onderwijzers ontstaan. Er worden nu verpleeg sters uit Zuid-Afrika naar Nederland overgevlogen om de tekorten aan te vullen. Maar dat gaat weer ten koste van de mensen daar, zoals Nelson Mandela eerder al klaagde toen Zuid-Afrikaans verplegend personeel massaal naar Engeland vertrok.»
«Het concept van de verzorgingsstaat is ingeruild voor een kille, zakelijke waarborgstaat», sprak Marijnissen verleden week in de Tweede Kamer. Dat is de vrucht van twintig jaar neoliberale politiek, legt hij uit, maar intussen is het probleem er ook een van de burger geworden. Het gebrek aan moraal is van de overheid op de burger overgesprongen, zo meent hij. Hij citeert de Duitse wijsgeer Habermas: «Waar de utopische oasen opdrogen, ontstaat er een woestijn van banaliteit en radeloosheid.» Marijnissen: «Het is niet zo dat er uit alle noden weer iets moois opbloeit, een nieuwe solidariteitsgedachte. De Verelendung van Marx gaat in die zin niet op. Integendeel, de calculerende burger past zich gewoon aan, onder het motto: What's in it for me? Het is natuurlijk prachtig dat er in Utrecht en Deventer wordt gedemonstreerd tegen de scheiding tussen witte en zwarte scholen. Maar dat protest is piepklein. De meeste mensen passen zich gewoon aan. Ik ken er die zelf in de jaren tachtig altijd van de partij waren bij demonstraties tegen racisme en fascisme, die er zelfs bij waren in Kedichem, maar die nu, wat ouder geworden, hun kroost 's ochtends wel in de auto zetten om maar te voorkomen dat ze met al die allochtone kindertjes op school moeten. Dat is een enorm gevaar voor de kwaliteit van de samenleving. Het gebrek aan verzetscultuur breekt dit land op. Zoals Marcuse al vaststelde: de gelukkige slaaf is het grootste gevaar voor de vrijheid.»
Aan het eind van het interview bezweert Marijnissen
dat hij het ook niet altijd weet. We moeten niet denken dat zijn universum
exclusief bestaat uit gietijzeren zekerheden. «Integendeel, ik ben
de vleesgeworden twijfel», zegt hij. «Ik twijfel altijd. Er
gaat eigenlijk geen dag voorbij dat ik mijn mening niet ergens over herzie.
Pas nog met euthanasie. Vroeger was ik daar een uitgesproken voorstander
van. Vrijheid van het individu boven alles. Nu ben ik daar niet zo zeker
meer van. Jaag je zo mensen eigenlijk niet de dood in? Hoeveel oude mensen
voelen zich niet volkomen overbodig? Hoevelen zouden zich aanmelden voor
een spuitje, alleen maar om anderen niet tot last te zijn. Waar leidt
vrijheid van keuze uiteindelijk ook weer tot dwang?» 
Terug
naar interviews
